Het schijnbeleid van Theo Francken

25551823_139444416767760_3806504040291429060_n

Jan Blommaert

Drie jaar geleden schreef ik een stuk over “de staatssecretaris voor onbeperkbare instroom“, Theo Francken. Daarin voorspelde ik het volgende: “Francken zal ongetwijfeld aan het einde van deze legislatuur de beleidsmens blijken die het hoogste aantal nieuwkomers in dit land heeft toegelaten – en die daarin gewoon niet de ruimte had om te kiezen tussen “goeie” of “slechte” migranten, die geen ruimte had voor visie, planning en “kordaat” beleid, maar die als een schooier zowel bij zijn collega’s, zijn burgemeesters en partijleden als bij zijn electorale achterban voortdurend om steun en begrip moest smeken voor zaken die hijzelf ten gronde afwijst.”

Zowat de gehele voorspelling is drie jaar later een feit. In absolute aantallen is de instroom van nieuwkomers onder Franckens beleid historisch hoog; nog opvallender is de enorme stijging van het aantal goedgekeurde asielaanvragen – twee derden van de aanvragen in dit land worden goedgekeurd. Om even een extreemrechts jargon te gebruiken: als de deur van dit land onder een regering wijd openstond, dan was het niet onder Elio Di Rupo maar onder Charles Michel. Dat is uiteraard niet het gevolg van beleidskeuzen – daarover zo meteen meer – maar wel van ontwikkelingen in de wereld. En omdat die ontwikkelingen groter zijn dan de reikwijdte van een regering of een politieke partij noemde ik Francken al in de zomer van 2015 de staatssecretaris van onbeperkbare instroom.

De beleidsvisie van Francken

Wat waren de beleidskeuzen dan? Voor Francken en de N-VA waren die duidelijk: de chaos en het opendeurbeleid van de voorgaande regeringen moesten verdwijnen want de regering moest de greep op migratie herwinnen. Het doel was dus gecontroleerde migratie waarbij de overheid zou kiezen wie binnen kwam en wie niet, en waarbij het aantal instromers hoe dan ook beperkt (en streng gecontroleerd) zou worden. Het regeerakkoord van Michel I voorzag in een afbouw van het aantal opvangplaatsen voor asielzoekers, want in 2014 waren er minder asielzoekers dan tevoren. Vluchtelingen waren duidelijk niet het soort migranten die Michel en de N-VA in gedachten hadden toen Francken zijn bureau betrok.

Die beleidskeuze was van een verbijsterende wereldvreemdheid, want in een wereld van conflicten houdt men best rekening met stromen van vluchtelingen. Het mislukken van dit beleid stond dan ook in de sterren geschreven, samen met de constante paniek rond dit beleid. Want toen de nieuwe vluchtelingenstromen Europa binnenkwamen in het voorjaar van 2015 was dit land niet klaar. De opvanginfrastructuur was al afgebouwd en werd dus meteen overspoeld door aantallen asielaanvragen die men tevoren enkel rond 2000 had meegemaakt. En dus was Francken, zoals voorspeld, gedwongen tot een bedeltocht voor opvangplaatsen bij de burgemeesters, tot enorme onvoorziene uitgaven, en tot een constante wanhoop over zijn publieke imago bij het electoraat dat hij moest bedienen – de extreemrechtse kieskavel.

Dat laatste probleem heeft hij gedurende de volle legislatuur willen indijken via Twitter, en Francken is binnen de regering-Michel de onbetwiste tweetkampioen. Hij zocht op Twitter constant naar bewijzen voor een “draagvlak”, een electorale massa die hem en zijn beleid zou steunen, en hij deed dat via betaalde berichten, betaalde bots en georganiseerde campagnes zoals #IkSteunTheo. Zoals zo vaak wanneer men mikt op viraliteit in de politiek is het campagne-effect van dit alles veel beperkter dan men graag denkt, want automatische retweet bots hebben geen stemrecht en ook het protest raakt via diezelfde methoden georganiseerd.

Franckens communicatielijnen

De publieke communicatie van Francken, zowel online als offline, draait vanaf het begin rond een enkel groot thema: Francken heeft de migratie naar dit land onder controle gekregen. En dat thema krijgt gestalte door drie grote taktieken;

  • Het overbelichten van een kordaat uitwijzingsbeleid en het bestraffen van “illegale” en “transmigranten”.
  • Aanvallen op wie zijn beleid “dwarsboomt”: NGO’s en vrijwilligers die steun verlenen aan vluchtelingen; rechters die voor Francken ongunstige uitspraken doen in (de zeer frequente) rechtszaken; en andere politieke krachten, vooral binnen de EU, die zijn (evengoed overroepen) beleidsideetjes niet delen.
  • Meedoen, vaak met N-VA collegae zoals Demir en Jambon, aan de stigmatisering van vluchtelingen, van Moslims (hoofddoeken, burkini’s, handen schudden enz.) en van pro-diversiteitstemmen in het publieke debat.

Wat de eerste taktiek betreft, daar heeft Francken zich gedurende zijn legislatuur een reputatie verworven van brokkenpiloot. Soedangate ligt nog maar met achter de rug en de volgende grote rel is er al. Een “most wanted” Albanese misdadiger Rustemi werd door de diensten van Francken op een vliegtuig gezet naar de vrijheid thuis. Ook de cijfers inzake gedwongen terugkeer blijken na journalistieke controle fameus overdreven. Francken wordt dan ook herhaaldelijk op leugens en halve waarheden betrapt, tot grote tegenzin van zijn baas Michel en de andere coalitiepartners en tot occasionele spot vanwege de internationale pers.

Wat de tweede taktiek betreft, ook daar is de score voor Francken teleurstellend. Hij poogt maatregelen tegen NGO’s voor te stellen als verbeteringen van het asielbeleid (en pluimen die hij graag op eigen hoed steekt) en slaagt er intussen niet in de massale steun voor vluchtelingen vanuit het middenveld en vanwege individuele burgers te verkleinen. Het simpele feit is dat er nu een groot en duurzaam “draagvlak” is voor vluchtelingen dat niet bestond toen hij aan het bewind kwam. Dat geldt eveneens voor zijn derde taktiek. Die is “voor de galerij”, voor de beperkte extreemrechtse kavel die hij tegenover Tom Van Grieken en Filip De Winter moet zien te verdedigen. Op de tegenstrevers – van Merkel en Marcon tot de individuele burger die Franckens kost niet lust – heeft dit alles geen enkel effect.

Het palmares nuchter bekeken

Franckens palmares bestaat dus nagenoeg helemaal uit mislukkingen. Van wat hij en zijn partij zich hadden voorgenomen in het najaar van 2014 is gewoonweg niets gerealiseerd. Als er fluctuaties zijn in het aantal instromers dan zijn die het gevolg van krachten waarop Francken niet woog – het is niet Francken die de deals met Turkije en andere landen heeft uitgewerkt, bijvoorbeeld. En de harde cijfers blijven hoe dan ook zeer in zijn politiek nadeel spelen: onder Franckens dirigeerstokje heeft dit land meer nieuwkomers opgenomen dan ooit tevoren. We zijn als samenleving onder de ultranationalist Francken dus diverser geworden. Leugens, overdrijvingen en belachelijke rechtszaken kunnen dat feit niet uitwissen. Zijn zogezegde populariteit is een constructie van heel erg dure N-VA propaganda en zal enkel mits enorme kosten electoraal te verzilveren zijn. Ze bestaat dus vooral in de beeldvorming.

En dan blijft het nog zeer de vraag wie met dit losgeslagen Twitterprojectiel nog in een volgende regering wil zitten. Want hier is het punt. De Wever heeft in het verleden al gesteld dat Theo Francken incontournable is voor wie met N-VA wil regeren. Wie een nuchtere blik werpt op het parcours van Francken beseft dat hij voor eender welke bestuursploeg een persoonlijk en collectief probleem zal worden, en een risico zal blijven voor de samenhang van elke regering. Er zal dus wel een grens gesteld worden aan het aantal keren waarop andere regeringsleden in de bres willen springen wanneer Francken nog eens een kemel schiet of zijn hand overspeelt, het Parlement komt voorliegen, op internationale vergaderingen dingen zegt waarvoor hij geen mandaat heeft, tweets verstuurt die achteraf tot excuses en publieke rechtzettingen moeten leiden, of feestjes en herdenkingen van Oostfrontstrijders of andere collaborateurs van het fascisme meent te moeten bijwonen.

Het falen van Francken kan in die zin wel eens het falen van de hele N-VA worden. De partij stelt hem al enkele jaren voor als haar voorbeeld, haar sterkste punt. In realiteit is hij hun zwakste punt, hun achilleshiel. Lubbeek is een fijne gemeente; het is jammer voor Lubbeek dat Francken daar zijn gefrustreerde loopbaan zal moeten afwerken.

by-nc.eu

 

Advertisements

About jmeblommaert

Taalkundig antropoloog-sociolinguist, hoogleraar Taal, Cultuur en Globalisering aan Tilburg University. Politiek publicist.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s