België barst, maar niet de hele tijd

Vieren-Belgie-3-03-07-2018

Jan Blommaert

Afgelopen vrijdag trapten de Rode Duivels topfavoriet Brazilie uit het wereldkampioenschap voetbal. Dat feit gaf uiteraard aanleiding tot reusachtige volksfeesten, en tot een piek in de verkoop van zwart-geel-rode dingen. En vanaf dat moment krijg ik de slogan “België Barst” niet meer uit mijn hoofd.

Die slogan gaat al jaren mee in de kringen van het rechtse Vlaamsnationalisme; het is  het motto van opeenvolgende generaties binnen die kavel van de vaderlandse politiek. Met behulp van die slogan werden verschillende verkiezingen gewonnen, en op basis daarvan zijn vierkante kilometers krantenpapier gevuld met beschouwingen over het al dan niet onvermijdelijke verdampen van de Belgische staat.

De Rode Duivelsgekte die dit land beheerst maakt die slogan volkomen belachelijk. Het superdiverse allegaartje dat de posities vult in het team van Roberto Martinez doet het goed – zeer goed – en met dat allegaartje identificeren we ons graag. We Are Belgium, zo staat het op vele duizenden voorwerpen en plaatsen. En wie vandaag oproept om dat allegaartje te zuiveren van Waals, Brussels of migrantenbloed wordt om bijzonder goede redenen voor idioot versleten. Dit België barst niet. Integendeel, het vertoont een zeer sterke coherentie en (hou je vast) integratie. Het is net die coherentie die zorgt voor de resultaten, zowel op het veld als erbuiten, op de pleinen waar enorme tricolore massa’s de wedstrijden volgen en de ploeg toejuichen.

Dat gegeven brengt sommigen ertoe het einde van het Vlaamsnationalisme uit te roepen, samen met het succes van de superdiverse samenleving. De Rode Duivels zijn in die visie de nagels in de doodskist van het rechtse nationalisme en separatisme, en het voorbeeld van wat een land kan zijn of worden. Eendracht maakt macht: het motto van het koninkrijk lijkt proefondervindelijk bewezen wanneer De Bruyne Hazard, Chadli of Lukaku aanspeelt.

Maar ook dat houdt geen steek. Want het is niet het wereldkampioenschap voetbal dat bewijst of ontkracht dat België barst of dat het sterker en eendrachtiger is dan ooit. Let op: dat wil evenmin zeggen dat België barst. Het betekent dat veralgemeningen van dat type geen blijk geven van veel kennis van de samenleving en over die samenleving – in z’n algemeenheid – niets bewijzen.

De tricolore gekte waarin we ons massaal als deel van Belgium inbeelden is wat we in een technisch jargon een chronotopische identiteitsformat noemen. In mensentaal: het is een vorm van identiteitsbeleving die gebonden is aan een concreet moment en een concrete reeks activiteiten – internationaal voetbal – en die binnen die niche in tijd en ruimte een heel specifieke vorm aanneemt. Het zoomt in op de symbolen die in die niche centraal staan – de tricolore Rode Duivels aankleding – en gebruikt die symbolen in uitbundige momenten van collectief vertoon. Van zodra die niche verdwijnt – wanneer de Rode Duivels uitgeschakeld worden of wanneer het WK en de post-WK festiviteiten erop zitten – verdwijnt ook dat format van identiteitsbeleving.

En nu moeten we een valkuil vermijden. Dat tijdelijke en geformatteerde karakter van de Rode Duivelsgekte maakt het geen fake-gebeuren. De identiteitsbeleving is echt, diep en intens. Ook de identificatie met de symbolen en figuren die erin centraal staan is authentiek en diep doorleefd. Er is dus geen reden om ze af te doen als banaal of onbetekenend. We zijn echt Belgen wanneer we trots, emotioneel of uitzinnig zijn over de prestaties van de Rode Duivels en Go Belgium scanderen. In die concrete periode barst Belgie niet, is er een echte Belgische identiteit, en staan Vlaamsnationalisten en separatisten aan de zijlijn.

Maar ook “België barst” zit zo ineen. Ook die slogan klinkt maar geloofwaardig en overtuigend in bepaalde concrete momenten en contexten, en het gaat hier evengoed om een chronotopisch identiteitsformat. Het zal tijdens de verkiezingsperiode vast en zeker een deel van de debatten beheersen, want dit is een constante. En wat nu, terwijl De Bruyne, Hazard, Chadli en Lukaku de Russische velden teisteren, volkomen onnozel en marginaal klinkt zal dan opnieuw voor sommigen een artikel des geloofs zijn – incluis voor velen die nu in het rond dansen in tricolore outfit.

Wat de Rode Duivelsgekte dus bewijst is dat onze samenleving niet op één enkele software draait, maar dat ze moment na moment heel andere richtpunten hanteert. Die richtpunten vallen ook niet samen met vast omlijnde kampen. Er zullen heus wel nogal wat aanhangers van het Vlaams Belang of de N-VA geweest zijn die juichend op sprongen toen Nacer Chadli in de 94ste minuut de Belgische meubelen redde tegen Japan.

Het is dat soort statische een-op-een verbeelding van onze samenleving die we moeten achterlaten. Ze klopt niet, en ze heeft nooit echt geklopt. Er zijn momenten waarop Belgie barst, en er zijn andere momenten waarop de Belgische eendracht een grote macht uitstraalt. Mensen die soepel tussen beide polen dartelen zijn niet schizofreen, misleid of onzeker over hun identiteit. Integendeel: dat zijn normale mensen die perfect weten welke identiteit nodig is in welke concrete sociale situatie. Het is wie vastzit in slechts een van die zeer verschillende formats die niet mee is met de rest van de samenleving – en dus asociaal is, of onaangepast, of slecht ingeburgerd.

Het is goed dat we dank zij een goed presterende nationale sportploeg geconfronteerd wordt met dat feit. Het is heilzaam, en het is nog prettig ook.

 

In september verschijnt Frames, Formats en Selfies bij Epo. Deze thematiek wordt daarin uitgebreid behandeld.

by-nc.eu

 

Advertisements

About jmeblommaert

Taalkundig antropoloog-sociolinguist, hoogleraar Taal, Cultuur en Globalisering aan Tilburg University. Politiek publicist.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s