De mythe van de N-VA communicatiestrategie

3242825

Jan Blommaert

Al een handvol jaren worden we in dit land beheerst door een waanbeeld: het beeld van de N-VA als een uitmuntend communicerende machine die een nauwgezet een zeer bepaalde strategie uitwerkt. Na iedere mediastorm over uitspraken van een N-VA coryfee besluiten opiniemakers links en rechts dat “N-VA het debat beheerst”, er “als winnaar” uit komt of toch minstens “heeft gescoord”.

Ik zoek al even lang naar harde bewijzen daarvoor, en ik vind ze niet. Jazeker, N-VA’ers zijn het actiefst en ook wel het meest gedisciplineerde blok op sociale media. Tweets en commentaren van N-VA’ers flitsen er met grote intensiteit over en weer. Maar wanneer we de uitspraken zelf bekijken, dan zie ik geen bewijzen van grote deskundigheid en strategisch overleg.

Eindeloos gekakel

Waarvan ik wél een hoop bewijzen vind, is van het tegendeel: de N-VA als een chaotisch kakelend groepje dat de communicatieblunders opstapelt. Al sinds de Antwerpse verkiezingsoverwinning van 2012 gaat er geen week voorbij waarin de ene N-VA’er de andere niet tegenspreekt, moet corrigeren, afzwakken of re-framen. Jambon moet Franckens uitspraken publiek verdedigen, en moet zelf door het stof wanneer mededelingen over Atomaschriftjes van hem “te letterlijk geciteerd” worden. Homans, Francken, Demir, Van Overtveldt, Jambon en anderen worden publiek betrapt op communicatief prutswerk in het Parlement – foute cijfers over allerhande thema’s, leugens over repatriëringen, verbindingsofficieren of Unia, noem maar op. Ook de backbenchers en lokale mandatarissen bakken het vaak bruin. En straks zal ik het hebben over Siegfried Bracke, de man die omwille van zijn meesterlijke communicatie meteen een hoofdrol kreeg bij N-VA. Denk intussen ook even terug aan de #Helfie-campagne van 2015. Ze zal de annalen ingaan als één van de duurste politieke propagandaflops uit de vaderlandse geschiedenis.

Wanneer het echt heel bont wordt moet Bart De Wever tussenbeide komen. Meestal doet hij dat door middel van een oekaze: “het debat is afgelopen”, “dit is een heksenjacht” of “als men de waarheid niet meer mag zeggen dan is het ver gekomen”. Dit is geen strategie, wel een paniekmaatregel die de schade van een volslagen ontregelde publieke communicatie moet beperken.

De Wever zelf wordt evengoed op prutswerk betrapt. Hij heeft in zeer veel van zijn tussenkomsten geen enkele last van respect voor de feiten, en zingt al jaren een aantal deuntjes die intussen al geruime tijd hun versheidsdatum hebben overschreden: absurde overdrijvingen, kindertaal, pathos, zelfbeklag en vingertje wijzen naar de stoute tegenstanders. Niets daarvan is degelijke communicatie, heel veel daarvan is inmiddels hoogst irritant geworden. Ook hij blundert erop los.

Zijn opiniestuk van 24 januari 2018 in De Morgen, over de spanning tussen migratie en sociale zekerheid, is een mooi voorbeeld. Het stuk was ontstellend zwak opgebouwd en beargumenteerd, en de kern ervan was een infantiele aanname: onze sociale zekerheid zal instorten wanneer we hier miljoenen Afrikanen toelaten ervan te profiteren. Vermits niemand die wat bij z’n verstand is dat soort migratie (“open grenzen”, volgens De Wever) voorstelt of ook maar mogelijk acht, ligt de zwakte van het stuk open en bloot te kijk. Bovendien werpt De Wever zich in het stuk op als de protector van de sociale zekerheid – wat volkomen haaks staat op wat hijzelf en zijn partijgenoten daarover al jaar en dag te zeggen hebben. Het stuk werd dan ook, om een beleefde Engelse uitdrukking te gebruiken, comprehensively debunked. Met de grond gelijk gemaakt. Als poging om de verkiezingsagenda vorm te geven is het een totale mislukking.

Maar kijk dan wat er gebeurt, want hier komt communicatiegoeroe Siegfried Bracke. Op Twitter, 3 februari 2018, zet hij de puntjes op de i:

“De framing alsof Bart De Wever heeft gezegd dat migranten de sociale zekerheid ruïneren stoort me. Zei dat dit ZAL gebeuren als we feitelijk kiezen voor open grenzen. Niets meer, niets minder.”

In een amusante rolomkering snelt Bracke nu De Wever te hulp. Maar terwijl hij dat doet beklemtoont hij de absurde aanname van De Wever nogmaals. En hij doet dat op een moment waarop alle andere deelnemers aan het debat dit soort “open grenzen”  uitdrukkelijk hadden afgewezen. Waardoor de conclusie voor de hand ligt: de sociale zekerheid ZAL NIET geruïneerd worden. De hulp van Bracke stopt het argument van De Wever nog wat dieper onder de zoden. Tot daar de goed geoliede N-VA communicatiemachine.

Anderen zetten de kromspraak recht

Ik schreef enkele jaren terug een artikel over de retoriek van George Bush jr. Zoals we weten was Bush een bijzonder slecht spreker. Maar het punt dat ik maakte was dat zijn kromme uitspraken door pers en opiniemakers werden recht gezet en omgetoverd tot briljante stellingnamen; zijn grammaticale blunders en nietszeggende uitspraken werden herwerkt tot vloeiend en coherent proza dat vele uren commentaar verdiende. Bush was als president immers de grootste Amerikaanse celebrity, en nieuws over Bush was dan ook steevast groot nieuws en groot medicijn voor kijkcijfers en abonnementen. Dat procédé, nog uitvergroot, wordt nu uiteraard ook toegepast bij Trump.

En ook bij De Wever en zijn partij. Hun stuntelige, vaak zelfs potsierlijke uitspraken worden door derden omgetoverd tot meesterwerkjes van publieke beïnvloeding, tot producten van een vernuftig communicatiesysteem dat stap-voor-stap de N-VA strategie uitvoert. Want De Wever en de zijnen zijn al een tijd de elite van de politieke BV’s, en elke zucht die ze slaken moet binnenstebuiten gekeerd worden in “het debat”. En de cirkel is snel rond: wanneer onsamenhangende, bizarre  en irrelevante uitspraken samenhangend worden gemaakt en als geniaal worden voorgesteld in vele uren zendtijd en vierkante meters bedrukt papier, ja, dan “beheersen ze het debat”. De mythe van de N-VA communicatiestrategie is een effect van de publieke beeldvorming ervan.

 

Naschrift 1 (juni 2018)

Begin juni 2018 kregen we alweer een mooi voorbeeld van communicatief N-VA gestuntel.  Niet toevallig ging het weer over vluchtelingen. Theo Francken sprak na afloop van een EU-vergadering de media toe, en hij had het over het feit dat “we artikel 3 van het EVRM moeten omzeilen” omdat er anders geen deugdelijk beleid meer mogelijk zou zijn. Concreet: er moesten “pushbacks” mogelijk zijn waarbij vluchtelingen niet opgevangen worden in de EU maar teruggestuurd worden naar de landen van vertrek.

Dat Artikel 3 EVRM vind je hier. Het betreft het verbod op folteren, en het was al eerder een struikelsteen voor Francken gebleken. In januari 2018 kwam hij immers onder vuur te liggen omdat een aantal Soedanese vluchtelingen teruggevoerd waren naar Soedan, zonder dat er een toetsing was gebeurd aan artikel 3 EVRM. In het geval van Soedan was dat geen luxe: het land is een dictatuur, en Francken had een “identificatiemissie” toegelaten waarbij leden van de Soedanese veiligheidsdiensten betrokken waren.

Welnu, na afloop van de EU-vergadering van juni riep Francken – een regeringslid van een land dat het EVRM heeft onderschreven – op om die wettelijke sokkel te “omzeilen”. Dat is dus een regeringslid dat publiek oproept om z’n beleid buiten de wettelijkheid te voeren. Vanzelfsprekend gingen er allerhande bellen rinkelen in de publieke opinie.

Francken haastte zich om zijn punt als ongelukkige communicatie te benoemen en het te corrigeren. Hij zei dat wat hij eigenlijk had moeten zeggen iets was in de zin van “we moeten boten kunnen heroriënteren naar Tunesie”. Dat is uiteraard geen correctie, maar wel een accurate omschrijving van een “pushback”, en daardoor in strijd met de EU regelgeving, incluis Artikel 3 EVRM. Een herhaling, dus, van de eerste overtreding die hij had gemaakt. Hij haalde terzijde nog eens uit naar de Griekse EU-commissaris die hem op z’n punt had gezet want, ja, het zijn steeds de anderen die zijn woorden verkeerd opnamen.

Vervolgens snelde Charles Michel ter hulp: ja, Francken had zich ongelukkig uitgedrukt, maar de grote kwestie bleef overeind: het gaat om de keuze tussen een slecht opengrenzenbeleid of een goed pragmatisch migratiebeleid, en de oppositie was van kwade wil. Ook dat is, vanzelfsprekend, nauwelijks een verdediging te noemen.

Francken, een groot voorstander van “de zaken benoemen”, kwam dus niet verder dan wat gezeur over “ongelukkige communicatie” en malafide interpretaties van tegenstrevers. Alle pogingen tot reparatie faalden. Zijn zoveelste communcatieve blunder raakte niet meer recht gepraat. Ook niet toen het VRT nieuws, in een moment van spectaculair postmodernisme, de letterlijk uitgesproken woorden (“omzeilen van Artikel 3 EVRM”)  voorstelde als dingen die Francken “had laten uitschijnen”. Goed geprobeerde politieke hypercorrectie, maar een epische fail qua communcatie.

Wanneer men zoveel werk heeft aan het rechtpraten van wat krom was gezegd, dan kijken we naar een communicatieve flop en een politieke crisette. Dat, beste lezer, heet “de zaken benoemen”.  Grote hoeveelheden post-hoc gebakken lucht kunnen dit niet verdoezelen.

 

Naschrift 2: “open grenzen, open deuren”

Doorheen de debatten over Franckens vluchtelingenbeleid loopt een rode draad: de strawman van “opengrenzenbeleid” of “de deuren openzetten”.

Ten eerste: niemand, letterlijk niemand, bepleit een ongereguleerde aanpak van migratie. Dat is de strawman: in realiteit bestaat die politieke opponent gewoonweg niet.

Ten tweede: het zijn de deuren van Syrie, Koerdistan, Irak, Afghanistan, Jemen, Somalia, Eritrea, Congo en zo meer die open staan, niet die van de EU. Laat ons samen even een EU-grafiek lezen.

34558777_2128262394095523_4153393349878874112_n

In de grafiek ziet U de pech die Francken (net als zijn andere collega’s in de EU) heeft: in zijn beleidsperiode 2012 tot nu ziet men overal een piek qua instroom en erkenning. Hij is de Staatssecretaris voor Onbeperkbare Instroom. Het zeer hoge (zelf uitzonderlijk hoge) percentage erkenningen als vluchteling betekent dat de mensen die hier asiel aanvragen daar goede gronden voor hebben. De deuren die hier (een beetje) open staan zijn die van de Conventie van Geneve. en de mensenrechtenverdragen.

Maar de EU sloot al deals af met Turkije en andere landen om die instroom “aan de bron” te beperken. De smalle deur van de asielaanvraag is dan ook al een hele tijd een stukje minder open. Waardoor vluchtelingen steeds meer hun toevlucht moeten zoeken tot levensgevaarlijke routes (over zee) en vluchtmethoden (mensensmokkel). Ook dat is de gesloten deur-politiek van de EU, en we zullen deze zomer weer regelmatig de trieste balans ervan in het nieuws zien en horen.

Voor de duidelijkheid: de oorlog in Irak en andere gebieden is niet gestopt in 2017. De vluchtelingenstromen evenmin. De halvering van de instroom in de EU is het gevolg van het dicht duwen van de deur. Van niets anders dan dat.

Het voorstel van Francken om “pushbacks” toe te laten – boten die teruggestuurd worden naar Noord-Afrika – maakt de kier in de deur nog wat nauwer, en verhoogt het gevaar voor vluchtelingen (die, zoals we zagen, goeie redenen hebben voor hun vlucht, getuige het hoge percentage goedkeuringen). Dat gevaar bereikt extreme niveau’s, en dat is waarom Europese rechters het artikel 3 van de EVRM inroepen om pushbacks te verbieden: mensen lopen zeer groot gevaar voor mishandeling en erger wanneer ze wederrechtelijk naar Noord-Afrika teruggestuurd worden.

Dat allemaal een keuze tussen “open deurpolitiek” en “realisme” noemen is van een zelden gezien absurdisme. Het is (pardon my French) volksverlakkerij, en dat moet ophouden. Francken voert een schijnbeleid.

 

 

 

images

by-nc

Advertisements

About jmeblommaert

Taalkundig antropoloog-sociolinguist, hoogleraar Taal, Cultuur en Globalisering aan Tilburg University. Politiek publicist.

1 Response

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s