Democratie van beneden uit: de G1000.

2011-11-11-10.41.07

Jan Blommaert

(Een licht aangepast fragment uit Let op je woorden, EPO 2016)

In 2011 werd in België op initiatief van de schrijver David Van Reybrouck en anderen een “G1000” georganiseerd: een oefening in “deliberatieve democratie” waarbij men poogde aan politiek te doen zonder de klassieke patronen ervan te volgen, en zo de burger “outside of the box” te laten denken.[1] Het initiatief was goed bedoeld. Het ging uit van de wijd verspreide institutionele vermoeidheid bij de bevolking – mensen die enkel nog cynisch kunnen staan tegenover de politieke instellingen en die zich op geen manieren meer kunnen vinden in de grote structuren van het politieke bedrijf en van het georganiseerde middenveld.

Het initiatief werd ook begeleid door wetenschappers, en het ging uit van een wetenschappelijk model: het representatieve staal, de “sample” die in alle statistische surveys gehanteerd wordt. De deelnemers waren als zodanig geselecteerd: ze moesten een representatieve dwarsdoorsnede vormen van de samenleving. Wanneer die mensen dan dialogeerden over thema’s die zelf waren geselecteerd via een online bevraging, en met de hulp van deskundigen die “feiten” zouden aanbrengen, dan zouden we een “pure”, onbezoedelde politieke standpuntenbepaling krijgen. Dan zouden we eindelijk weten wat het volk echt denkt.

Althans dat veronderstelde men. Alleen ging met niet enkel uit van een wetenschappelijk model, maar ook van een academische mythe: die waarin er “opinies” bestaan die volkomen los van elke vorm van context en beïnvloeding gevormd worden.[2] Concreet: men dacht dat deze representatieve staal van de bevolking in haar discussies volledig vrij en onbelemmerd nieuwe en innovatieve standpunten zou vormen. Quod non. Waarom niet? Omdat zowat alle methoden die werden gehanteerd uitgingen van deze mythe.

Zo mochten de deelnemers “zelf” online thema’s voorstellen. Op die wijze kwam men tot een ‘grassroots’ lijst, een lijst die volkomen vrij was geschapen, maar die bij nader toezien zeer conventioneel was: de lijst was eenvoudigweg een weerspiegeling van de thema’s die het mainstream maatschappelijk debat beheersen:[3]

“Tijdens de eerste fase, de online-consultatie, werden een paar duizend ideeën gedeponeerd en hebben andere bezoekers deze geëvalueerd om tot een “top25” te kunnen komen. Over deze “top 25”werd publiekelijk gestemd via het internet wat leidde tot drie thema´s die werden weerhouden: de sociale zekerheid, de verdeling van welvaart in tijden van crisis en immigratie”. (44)

Niet meteen buitengewoon outside of the box, dit lijstje. Maar er waren ook “originele” zaken:

“Enkele originele voorstellen die aan het denken zetten: “geen kindergeld maar kindercheques” (24% van de stemmen omtrent kinderbijslag), “gegarandeerd basisinkomen voor iedereen” (15% van de stemmen omtrent werkloosheid) en “kleinere verpakkingen voor geneesmiddelen” (21% van de stemmen omtrent gezondheidszorg).” (45)

Ook hier heb ik een zeer sterk déja vu gevoel: hier noemt men “origineel” datgene wat in het publieke debat (en dus ook statistisch) een minder dominante plaats inneemt. Van bijzonder belang voor de organisatoren was echter dat de deelnemers blijk gaven van redelijkheid:

“Deze eerste tussentijdse resultaten liegen er niet om: burgers die met elkaar in dialoog treden, zijn in staat om verstandig en genuanceerd te redeneren in functie van het algemeen belang.” (45)

Bij wijze van voorbeeld:

“Bij de prioriteiten over een delicaat onderwerp als immigratie wordt gestemd voor het verlangen naar inburgering (“integratieplicht”, 31%), gekoppeld aan de eis voor “snelle procedures & objectieve criteria” (26%) en een oproep tot “betere integratiemogelijkheden” (21%) en meer “ontwikkelingssamenwerking” (20%). Radicale ideeën zoals “vreemdelingen buiten” of “alle grenzen open” worden niet collectief bijgevallen.” (45)

Merk terloops op hoe de organisatoren (niet de deelnemers, nemen we aan, want dit is een analytische observatie), bepaalde thema’s als “delicaat” bepalen – waarbij de meetruimte eenvoudigweg alweer het mainstream publieke debat is – alsook bepaalde standpunten als “origineel”, “gematigd” dan wel “radicaal” bestempelen. Het vermijden van “radicale” standpunten wordt tevens gezien als “verstandig” en “genuanceerd”. Middenposities in het mainstream debat krijgen hier ook prompt hun mainstream etiketten. De grenzen van the box doemen overal op, de kleuren ervan eveneens.

Zaak is dat in de G1000 een reeks naïeve uitgangspunten werden gehanteerd over de mens, z’n kennis en de maatschappelijke context waarin die verworven wordt en circuleert. Mensen zijn niet onbezoedeld, ze zijn door-en-door gesatureerd met dominante vertogen, beelden en argumenten.[4] En gevraagd naar een “authentiek” en “geheel eigen” standpunt krijgt men derhalve echo’s, desnoods lichtjes vervormd, van die dominante vertogen, beelden en argumenten. En zo vervaardigde deze lovenswaardige oefening in “deliberatieve democratie” een argumentatieve eenheidsworst, waarin kindercheques en kleinere verpakkingen voor geneesmiddelen als opmerkelijk creatieve gedachten opvallen. De G1000 – ik vertaal het nu even in een “radicaal” politiek jargon – was een oefening in politieke status-quo.

Noten

[1]zie http://www.g1000.org/nl/

[2]Deze mythe werd door uiteenlopende wetenschappers, van Bourdieu over Cicourel tot Bruner, grondig bekritiseerd. Zie voor een synthese Jan Blommaert & Fons van de Vijver (2013), “Combining surveys and ethnographies in the study of rapid social change”, Working papers in Urban Language and Literacies paper 108.

[3] De citaten die volgen komen uit het verslag van de G1000, en de cijfers tussen haakjes geven de pagina’s uit het verslag weer. Het verslag is te vinden op http://www.g1000.org/documents/G1000_NL_Website.pdf

[4]Ik ben heus niet de enige die dit beweert of aantoont, maar mijn visie daarop is terug te vinden in Ik Stel Vast, p.132-137, Berchem: EPO 2001.

by-nc

Advertisements

About jmeblommaert

Taalkundig antropoloog-sociolinguist, hoogleraar Taal, Cultuur en Globalisering aan Tilburg University. Politiek publicist.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s