Zo simpel is dat

Gossip

Jan Blommaert

Vlaanderen staat alweer in rep en roer, want gisteren werd bekend dat TV-ster Bart De Pauw niet langer welkom is bij de VRT wegens wat inmiddels “grensoverschrijdend” gedrag heet.

Ik ben geheel en ondeelbaar voorstander (en voorvechter) van een gelijkheidscultuur waarin respect en waardetoekenning tussen mensen niet gebonden zijn aan geslacht, ras, leeftijd, klasse of noem maar op. Vanuit dat gegeven veroordeel ik ook al wie vanuit posities van macht of gezag dat soort onderscheiden wél activeert en er bijgevolg op los discrimineert, blameert of misbruikt.

Misbruik? Me Too. Ik heb zeven jaar gesleten op een kostschool die enkele jaren na mijn afstuderen de deuren sloot, onder meer omdat enkele van mijn voormalige leerkrachten en surveillanten veroordeeld waren wegens kindermisbruik op school. De school was daarenboven een wrede en gewelddadige omgeving, waarin slagen, stampen en verwensingen tot de dagelijkse rantsoenen van de leerlingen hoorden. Als leerling was ik me (zoals zowat iedereen) bewust van die feiten, en stond ik er machteloos tegenover. Als kind van 14 was het zaak van uit de handen van de betrokken gezagsfiguren te blijven. Verweermiddelen hadden we niet. Ik bewaar van die school, en van de jaren die ik daarin doorbracht, enkel de meest afstotelijke herinneringen en trauma’s. En ik was opgelucht toen ik vernam dat de school de poorten sloot en dat de bij kindermisbruik betrokken gezagsfiguren waren aageklaagd.

Dus: Me Too.

Enkele jaren terug, in het zog van de vervolging en veroordeling van de leerkrachten-surveillanten die ons destijds misvormden, werd er een online forum opgericht van oudleerlingen, waarop deze thema’s besproken werden. Enfin, “besproken”: de pagina’s stonden bol van verzinsels, op halfbakken geruchten gebaseerde beschuldigingen, hysterische reacties en zo meer. Het was een brulforum waarin zowat élke pater van de Abdij die onze school huisvestte plots schuldig was aan kindermisbruik – incluis mensen waarvan ik met de grootste zekerheid weet dat ze daarmee niets te maken hadden. Laat de kat uit de zak, en je krijgt dat soort extreme uitbarstingen van onrecht. Ja, ik haatte de plek en het personeel dat er een regime in volhield dat zowat elke leerling schade toebracht. Maar, neen, dat gevoel mag geen rechtvaardig oordeel belemmeren. Degenen van wie de feiten bewezen waren hadden hun terechte straf gekregen, en de anderen waren en blijven onschuldig. Die laatsten hebben dan ook het recht om met rust gelaten te worden.

Uit de lucht gegrepen aantijgingen en loze beschuldigingen van misbruik of “grensoverschrijdend” gedrag zijn evengoed vormen van geweldpleging en misbruik. En vermits ze doorgaans moeilijk bewijsbaar zijn hebben ze – paradoxaal – een grote geloofwaardigheid, omdat ze evenmin makkelijk weerlegbaar zijn. Het is dan woord tegen woord, en wanneer er een geformatteerde golf van morele paniek over die thema’s aanrolt, dan is het woord van de aanklager blijkbaar beter dan dat van de beklaagde. In zo’n toestand zitten we nu.

Op 19 augustus 2016 ontving ik een aantal screenshots van één van mijn Facebook-contacten. Het waren fragmenten van een chat; ik citeer enkele van de uitspraken letterlijk (dus met de tikfouten).

“hallo, heb jij ook gehoord dat professor blommaert gebrpobeerd heeft om een paar studenten te verkrachten in Tilburg?”

“het is toch waar geloof ik. Ico Maly heeft het mij verteld”.

“In juni zijn de klachten losgebrokne”

“het gaat om een heel sexcircuit dat hij had georganiseerd.”

“in het buitenland zijn er ook meerdere slachtoffers”

Voilà, zo simpel is dat. Een professionele troll die al ontelbare keren als zodanig is ontmaskerd op sociale media schrijft dat ik wat studentes heb willen verkrachten in Tilburg. “Heb jij dat ook gehoord?”

Voor alle duidelijkheid: Professor Blommaert heeft niét geprobeerd studentes te verkrachten, en heeft evenmin een heel sexcircuit opgezet met meerdere slachtoffers in het buitenland. Ico Maly heeft zulks nooit meegedeeld aan de auteur van deze aantijgingen, evenmin als aan iemand anders, en in juni 2016 (noch daarvoor en daarna) zijn geen dergelijke klachten losgebroken in Tilburg. Professor Blommaert was in 2016 immers een heel jaar op ziekteverlof wegens een ernstige burnout – een feitelijk detail dat de troll kennelijk was ontgaan.

Maar zo simpel is dat dus. In een klimaat waarin elke verdachtmaking meteen als bewijs geldt, kan dit soort berichtjes volstaan voor zware sancties in elk aspect van het leven. Het gaat immers om reputatie, en reputatie is datgene wat anderen over je zeggen, niet wat ze over je weten.

Ik steun de #MeToo actie volledig. Redenen gaf ik boven al. Maar ik mag hopen dat men in de heftigheid van het debat nog altijd een rechtvaardigheidsreflex heeft, die onderscheiden toelaat tussen wat feit is en wat verzinsel is, en waardoor men geen mensen veroordeelt zonder ernstige weging van de bewijslast. Gebeurt dat laatste wél, dan wordt de échte rape culture gebanaliseerd, en zal er simpelweg niets veranderen aan de structurele achterstellingen en aan de cultuur van ongelijkheid die nu tot de kern van het systeem behoren.

Hoe zwaarder het wapen, hoe meer collateral damage het zal veroorzaken. Het wapen dat men nu gebruikt – “grensoverschrijdend gedrag” – is niet alleen enorm zwaar. Het is ook lomp, niet precies genoeg, en niet geschikt om op zomaar eender wat af te vuren. Wie denkt dat dat niet zo is, die zal onschuldige slachtoffers maken. We hebben gezien hoe simpel dat is.

by-nc

Advertisements

About jmeblommaert

Taalkundig antropoloog-sociolinguist, hoogleraar Taal, Cultuur en Globalisering aan Tilburg University. Politiek publicist.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s