Fuck la peur: Over geformatteerde angst

ScreenHunter_60 Apr. 08 17.09

Jan Blommaert

Ik doe er niet meer aan mee, aan de angst die mij in vaste formats wordt aangeboden, met de dwingende vraag eraan toe te geven en bang te zijn. Ik moet dan bang zijn voor heel merkwaardige dingen; meer voor de hand liggende bronnen van angst, daarentegen, mogen me niet echt bezighouden.
 
Ik moet bijvoorbeeld bang zijn voor Moslimterrorisme, en ik moet dat zijn op een heel bepaalde manier. Ik moet bang zijn voor een extreem zeldzaam “gevaar”, uitgaande van een extreem kleine minderheid – zo klein dat men ze in een statistiek niet eens kan zien. En ik moet daar extreem bang voor zijn. Zo bang, dat ik er vooral niet mag over nadenken, dat ik er vooral geen vragen bij mag stellen. Nee, ik moet me blindelings en totaal overgeven aan die angst, die angst als een reële en existentiële bedreiging zien van alles wat ik mooi, goed en belangrijk vind. Ik moet schreeuwen van angst, kronkelen van de schrik, en smeken om de bescherming van de macht tegen dat gevaar.
 
Ik moet aanvaarden dat die extreme uitzonderingen verheven worden tot de norm, en aannemen dat in elke Moslim een potentieel monster schuilt dat men enkel via overvloedig machtsvertoon kan onderdrukken. Ik moet aanvaarden dat iederéén potentieel zo’n monster is – ik incluis – en dat mijn hele samenleving, mijn eigen privésfeer incluis, als een grote gevangenis wordt ingericht, met permanente bewaking (equivalenten van enkelbanden hangen op elke hoek van elke straat), in wetten gegoten wantrouwen tegen alles en iedereen, een “waarom-daarom” relatie tussen mezelf en de macht, en een zeer aanwezige dreiging van straf en overheidsgeweld bij de geringste tekenen van weerstand of overtreding – van absurde regels waarvan velen het bestaan niet eens kennen.
 
Dat is die geformatteerde angst: wees bang voor wat wij zeggen dat een echt gevaar is; wees kritiekloos bang, wees héél bang, en laat ons die angst aanpakken zonder jouw kritische commentaren. Met die angst heb ik het gehad. En de schoften die ze veroorzaken zijn niet alleen dat zeer kleine aantal zogeheten “jihadi’s”. De prijs voor mijn geformatteerde angst is mijn vrijheid als burger, en die prijs is vele keren te hoog.
 
Ik zal zelf mijn angsten wel bepalen, de dingen die me bezorgd maken voor de toekomst van mijn kinderen, mijn samenleving, mijn planeet. De grote en reële gevaren, die een veel ernstiger risico vormen voor wat me lief is, dan een 39-jarige Oezbeek die mogelijk, ooit en ergens met een vrachtwagen op mij wil inrijden.
 
Ik heb het dan over minder spectaculaire zaken. De afbouw van een sociaaleconomisch model, bijvoorbeeld, en van een mensbeeld dat eraan ten grondslag ligt: de reductie van elke mens tot goedkope arbeidskracht-zonder-rechten, eindverantwoordelijke voor alles wat hem of haar in deze wereld overkomt, en direct slachtoffer van elke knik in de conjunctuur – de economische zowel als de politieke conjunctuur. Ik loop een zeer groot en reëel risico op bestaansonzekerheid wanneer ik op hoge leeftijd chronisch ziek of hulpbehoevend zou worden; dat risico is nog groter voor mijn kinderen. Ik zie grote aantallen kinderen hier en nu, in mijn samenleving, binnen de zone van de armoede opgroeien. Het aantal grote en reële risico’s dat daaraan is verbonden is immens. Idem, maar in een nog grotere proportie, met die vele miljoenen in de wereld die door die armoede getekend zijn. En ik zie immense risico’s – grote en reële risico’s – in de manier waarop het kapitaal omspringt met onze planeet, op zowat elk schaalniveau. De geur van mijn buur, de Antwerpse Ring, herinnert me er permanent aan.
 
Ik ben argwanend telkens men mij een geformatteerde angst voorschotelt. Want de enorme aandacht en energie die ik daaraan zou moeten spenderen kan ik niet investeren in die andere dingen. Ik moet aannemen dat mijn wereld wankelt omwille van een nietig aantal losers die een bom of een kalashnikov op zich dragen. En niet omwille van de massale uitstoot van CO2, de afbouw van de levenskwaliteit van enorme aantallen mensen, het plezier dat velen lijken te vinden in oorlog en wapentrafiek, en het nog grotere plezier dat sommigen lijken te vinden in obscene vormen van megafraude en financieel-fiscaal profitariaat.
 
Als een 39-jarige Oezbeek volstaat om het failliet uit te roepen van de integratie van een zeer grote gemeenschap, hoe zit dat dan met het integratiepeil van frauderende bankiers en speculanten? Met de integratie van politici die niet snappen dat wanneer wij bommen op een ander gooien, die ander wel eens bommen op ons zou kunnen gooien? Met de integratie van ondernemers die milieuverloedering als een links agendapunt (en dus een verwaarloosbaar detail) beschouwen? Met die van een politica die van oordeel is dat werklozen hun uitkering moeten verliezen zodat ze zich enthousiaster op de arbeidsmarkt zouden gooien?
 
Laat me dus met rust. Ik bepaal zelf wel waarvoor ik bang ben.
by-nc
Advertisements

About jmeblommaert

Taalkundig antropoloog-sociolinguist, hoogleraar Taal, Cultuur en Globalisering aan Tilburg University. Politiek publicist.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s