Die arme Theo Francken toch. Over de Staatssecretaris voor Onbeperkbare Instroom

nvaDSC3053a_0

Jan Blommaert 

In de aanloop naar de verkiezingen van 2010 gaf de N-VA een “dossier” uit, getiteld “Migratie, een uitdaging – de totaalvisie van de N-VA” (zie link onderaan). In die brochure werden drie parlementsleden opgevoerd als migratiedeskundigen: Theo Francken, Sarah Smeyers en Daphné Dumery; en na de verkiezingen van 2014 werd één van hen, Theo Francken, Staatsecretaris voor Asiel en Migratie.

Het centrale probleem dat in dat N-VA dossier werd geïdentificeerd was het volgende:

“Decennia van verwaarlozing en minimalisering hebben ertoe geleid dat België zijn greep op de migratiestromen heeft verloren.”

De opeenvolgende “rode” regeringen hadden de zaken laten escaleren, allerhande paniekmaatregelen genomen, geweigerd effectief greep op migratie te krijgen. Ze hadden er, kortom, een potje van gemaakt, en zelfs de diep-blauwe Maggie De Block had daarin geen verandering weten te brengen. Het Belgische beleid was je reinste chaos, met regulariseringen en de “snel-Belg wet” als uiting van een gebrek aan daadkracht en met de instroom van vele duizenden “slechte” migranten tot gevolg. “Slechte”, dat waren migranten die geen meerwaarde boden aan onze samenleving – geen managers, ingenieurs, miljonairs en buitenlandse doctoraatstudenten, zeg maar – en die bij gebrek aan integratiedrang ook het delicate weefsel van onze samenleving verstoorden.

De N-VA zou dat effe rechtzetten met een streng instroombeleid, een doortastend terugkeerbeleid, allerhande beperkingen van rechten zoals gezinshereniging alsook van steun en hulpmiddelen, en zo meer. Dit negatieve en beperkende plan zou evenwel gekoppeld worden aan een “positief” en stimulerend luik waarin “smart migration” centraal stond: het aantrekken van “goede” migranten zoals degenen die ik boven heb vermeld. Op die manier zou ons land terug “greep krijgen op de migratiestromen”, en deze migratiestromen zelfs tot een objectief voordeel voor onszelf omtoveren.

So far so good

Oppositiepolitiek is makkelijk, en electorale politiek is nog makkelijker. Je hoeft immers enkel de zwakke plekken te zoeken in het beleid dat je aanvalt, om er vervolgens de boodschap aan te plakken dat jij (en jij alleen) die zwakke plekken middels daadkracht, visie en heel veel keihard werk zou wegwerken. In het geval van de N-VA moest het dossier vooral twee doelen dienen: één, het tevreden stellen van de extreemrechtse electorale gemeenschap waarop de N-VA uitdrukkelijk (en met groot success) mikte, want het voorgestelde beleid was duidelijk: “schorremorrie buiten”. Twee, dit doel bereiken zonder uitdrukkelijk en expliciet het soort racisme van het Vlaams Belang te imiteren. Vandaar het “positieve” luik van “smart migration”.

Theo Francken was hiervoor de volmaakte typecasting, want hij was één van de kopstukken van de extreemrechtse vleugel van de partij, en had zich op Twitter al onderscheiden met een aantal pikante uitspraken aan het adres van “slechte” immigranten. Zeker met iemand als Theo zou de N-VA de extreemrechtse dromen waar maken, en de niet-zo-extreemrechtsen zouden alsnog weinig mopperen want Theo zou tegelijk ook een “positief” migratieverhaal vertellen. So far so good. However…

De (zeer) beperkte maakbaarheid van migratiebeleid

In weinig beleidsdomeinen is de geringe rol van de natiestaten zo helder als in dat van asiel en migratie. Dat geldt uiteraard eveneens voor de economie en andere geglobaliseerde fenomenen. Maar terwijl men in de economie merkt dat de natiestaten zich graag en snel terugtrekken ten voordele van de “vrije markt” en ook bereid zijn een hoge tol als souvereine natiestaat daarvoor te betalen (zie de Griekse crisis), merkt men net het tegendeel wanneer het gaat om asiel en migratie. Al sinds het laatste decennium van de twintigste eeuw is nét dit beleidsdomein politiek uiterst populair, vooral voor rechts dat omtrent dit thema een zeer krachtige vorm van vernieuwd etno-nationalisme en rationeel-racistisch populisme heeft gebouwd. Dus, in tegenstelling tot economisch beleid ziet men, als het op migratie aankomt, vrijwel overal – van China tot de VS, met Europa als tussenstation – nationale regeringen en partijen rauwe strijdkreten uitstoten ten voordele van een streng en kordaat xenofoob beleid. Grenzen worden dikker dan ooit, met nieuwe hekken, muren en electronische surveillantiesystemen à volonté; en een partij die verkiezingen ingaat met een agendapunt van “open grenzen” haalt vandaag in niet veel landen de volksgunst naar zich toe. Homogeneïsme en racisme zijn in een tijdperk van globalisering klinkende politieke munt.

Dit rechts-populisme gaat er dus blijkbaarvan uit dat een kordaat en xenofoob nationaal beleid een echt effect kan hebben op de instroom van migranten en de daaruit volgende diversificatie van de samenleving. We zagen dit ook bij de N-VA: hét probleem met het beleid was dat dit land geen greep meer had op migratiestromen, en een nieuw beleid moest en zou die greep terugwinnen.

We hebben het illusoire en anachronistische karakter van dat standpunt al veel eerder bijzonder uitgebreid en gedetailleerd besproken (zie de links). Enkele elementen.

1. Superdiversiteit

Belijk gewoon even de drie volgende grafieken uit het uitstekende onderzoek van Ico Maly, “Superdiversiteit in Oostende” (link onderaan). Ze geven het aantal ingeschreven vreemdelingen weer in Oostende, respectievelijk in 1990, 2000 en 2011.

Vreemdelingen in oostende 1990

Vreemdelingen in Oostende 2000

Vreemdelingen in Oostende 2011

De wereld is duidelijk veranderd, en twintig jaar xenofoob migratie- en integratiebeleid heeft deze evolutie van diversiteit naar superdiversiteit niet kunnen tegenhouden. Oostende is Brussel, Marseille of London niet, maar zelfs in kleinere en perifere centra merken we dezelfde tendenzen: superdiversiteit treedt overal op.

(Terzijde: wanneer ik deze diagrammen toon is het publiek doorgaans verbijsterd, want weinigen hebben dit proces bewust ervaren, laat staan dat ze het als een acuut probleem hebben aangevoeld. Het heeft zich grotendeels als een geleidelijke en onopgemerkte transformatie in onze samenlevingen voltrokken. Dat is nuttig als tegengewicht tegen zij die hiervan een probleem pogen te maken.)

De redenen voor deze enorme transformatie daarvoor zijn elders uitvoerig besproken (zie de links onderaan), maar het komt erop neer dat het einde van de Koude Oorlog een fundamentele verandering in de aard en de structuur van migraties heeft veroorzaakt, wereldwijd. Meer mensen uit meer plaatsen migreren naar meer plaatsen, zo vatte Steven Vertovec het ooit samen. De toegenomen mobiliteit van mensen, zowel fysiek als virtueel door middel van dat fenomenaal belangrijke ding dat Internet heet, heeft miljoenen mensen op nieuwe manieren in beweging gezet en heeft op nieuwe manieren een leven als migrant geschapen en vorm en inhoud gegeven. Wie nu migreert heeft via de smartphone, het Internetcafé en Western Union volkomen nieuwe kennis- en communicatiemogelijkheden, en die worden vanzelfsprekend ten volle gebruikt.

De geopolitieke herschikking van de wereld hield, regionaal, een hertekening in van de Europese Unie. De Val van de Muur en het Verdrag van Maastricht zijn (samen met de opkomst van het Internet en mobiele telefonie) elkaars tijdgenoten, en de EU-uitbreiding naar voormalige Warschaupactlanden uit het Oosten toe heeft ervoor gezorgd dat met name Europese burgers, afkomstig uit landen zoals Roemenië, Polen en Bulgarije een nieuwe, dynamische en permanente aanwezigheid zijn in de bevolkingsstatistieken. De demografische structuur van zowat elke regio in Europa is daardoor veranderd, en daarmee ook de economische, politieke en sociale architectuur van die regio’s.

Nodeloos te zeggen dat nationale regeringen op deze grote evoluties geen enkele vat hebben, er nooit vat op hebben gehad en allicht ook nooit zullen hebben.

2. Asiel

Naast de in- en doorstroom van burgers uit Oost-Europa zien we na het einde van de Koude Oorlog dat ook vluchtelingen in grote aantallen toestromen en asiel aanvragen in de landen van het Westen. De aanhoudende (en in bepaalde regio’s, zeker na 9/11, toegenomen) politieke instabiliteit in grote delen van de wereld is daarvoor aansprakelijk: er zijn ontzettende aantallen mensen op de vlucht in de wereld, doorgaans naar aangrenzende landen maar – zie de nieuwe vormen van mobiliteit boven – ook in zeer grote aantallen naar kernlanden uit het economische wereldsysteem. In veel van die landen is er al vele jaren een officiële migratiestop (in België sinds 1974), en wie dus wil immigreren in een land zoals het onze heeft dan ook slechts één mogelijke wettelijke route: de asielprocedure.

Vanaf het begin van de jaren 1990 wordt het asielsysteem dan ook werkelijk overrompeld door enorm stijgende aantallen aanvragers, met een piek rond de eeuwwisseling. Bijgaande grafiek, van de hand van de onvolprezen Jan Hertogen (npdata, zie link onderaan) geeft de tendens sinds 1998 weer. Let op de cijfers voor het “wachtregisters”, die aangeven welke moeite de ambtenarij heeft om het aantal aanvragen het hoofd te bieden.

Jan Hertogen npdata

De origine van de asielzoekers – we bespreken dat lager nog in detail – volgt vrij nauwkeurig de golven van geweld, crisis en armoede in de wereld. Wanneer er ergens ter wereld een ernstig gewapend conflict of een hongersnood optreedt, mag men ervan uitgaan dat dit vrij snel een effect zal geven in de statistieken van de asielaanvragers. Ook hier hebben nationale regeringen geen of weinig impact. Zie bijvoorbeeld de evolutie van het aantal Syrische immigranten, vergeken met die van de traditionele migrantengemeenschap uit Turkije – deze laatste stroom is een smal beekje geworden (bron: npdata):

Syrische nieuwkomers npdata

Turkse nieuwkomers npdata

Nationale overheden hebben evenmin vat op de landen van aankomst. Vluchtelingen gaan van arm naar (relatief) rijk en van onveilig naar (relatief) veilig – dat is een simpele wet in het veld van migratie. En ze vluchten doorgaans de dichtst bij zijnde grens over: het zijn de buurlanden die doorgaans de grootste golf van vluchtelingen over zich heen krijgen. Voor wat betreft het conflict in Syrië zien we dan ook, weinig verrassend, dat de EU-landen behoorlijk weinig volk te verwerken krijgen in vergelijking met de aangrenzende landen in de regio:

11947608_10205745397446631_279181058410903347_n

Maar goed, er komen deze keer uitzonderlijk flinke aantallen vluchtelingen naar de EU toe, en dezelfde wet die ik eerder aangaf gaat ook daar op. Als we de kaart van Europa bekijken, met daarop de verspreiding van de aantallen asielaanvragen, dan is de structuur meteen duidelijk (bron: Eurostat).

Eurostat asylum 2014

Het zijn de meer welvarende landen van de EU die de grootste aanzuigkracht hebben voor vluchtelingen. En dat is op geen enkele manier ongewoon, uitzonderlijk of schandalig – we merken hier een patroon dat net zo goed aansprakelijk was voor de migratie van vele miljoenen Europese armen naar het sociaaleconomische eldorado dat de VS rond het einde van de19de eeuw was. De welvarende EU-landen zijn tevens, met een aantal uitzonderingen, verzorgingsstaten, waar verblijf meteen aanspraak verschaft op een aantal publieke diensten en voorrechten: huisvesting, uitkeringen, onderwijs en gezondheidszorg, en zo meer.

Noteer terloops dat, wat Syrische vluchtelingen betreft, ons land heus niet “overspoeld” wordt. De aantallen Syrische vluchtelingen in Duitsland moeten natuurlijk afgezet worden tegen een veel grotere bevolking in dat land; maar Zweden, waarvan de bevolking kleiner is dan die van België, neemt ruim tien keer zoveel Syrische vluchtelingen op als België. Zelfs Nederland (niet meteen een migrantvriendelijk land, de jongste jaren) vangt ruim dubbel zoveel Syrische vluchtelingen op. Als Theo Francken het gevoel heeft “overspoeld” te worden dan is dat het effect niet zozeer van een gigantische dijkbreuk aan vluchtelingen, maar wel van de schandelijk ontoereikende infrastructuur voor vluchtelingen, waarvoor hijzelf bevoegd is en waarvan hij de optimale werking moet garanderen. We zullen verder zien dat de aantallen asielaanvragers dit jaar wel uitzonderlijk hoog zijn; maar de cijfers in de bovenstaande tabel stellen de zaken wel even in perspectief. Een land zoals het onze zou in staat moeten zijn om veel grotere aantallen mensen in nood op te vangen. En wat dan het statuut van “het OCMW van de wereld” betreft: ik denk dat Zweden daarvoor in aanmerking komt, en dat België geen kans op maakt op een podiumplaats.

Maar de slotsom is ook hier weer duidelijk. Op de vanzelfsprekende aanzuigkracht van veilige en rijke gebieden voor vluchtelingen hebben nationale regeringen alweer nauwelijks greep.

3. De schuld van de sossen?

Wat ik al enkele keren heb gezegd – dat nationale regeringen nauwelijks greep hebben op de krachten en de ontwikkelingen die ik heb geschetst – houdt uiteraard in dat de samenstelling van regeringen er nauwelijks toe doet. Het klassieke oppositieverhaal, dat de vorige of huidige regering een laks beleid voert en migranten “zomaar” binnelaat, is dan ook kletskoek. Het gaat hier om longitudinele en structurele ontwikkelingen binnen een geglobaliseerde wereld.

Concreet, men kan in dit land onmogelijk stellen dat sociaaldemocratische regeringen en excellenties een migrantvriendelijk beleid hebben gevoerd. Ook dat heb ik in vele teksten in het verleden uitgebreid gedocumenteerd: de opeenvolgende zogeheten “linkse” regeringen hebben sinds het midden van de jaren 1990 een uitgesproken repressief beleid gevoerd inzake asiel en migratie. Het was Louis Tobback die de gesloten asielcentra heeft opgericht – gevangenissen die die naam niet mochten dragen – en het was tevens onder zijn toezicht dat Semira Adamu in 1998 tijdens een terugvoeroperatie naar Nigeria door twee rijkswachters werd omgebracht. Een kordaat en bestraffend antiracisme is in dit land voor sociaaldemocratische beleidspartijen evenmin ooit een prioriteit geweest. En het was dankzij “de sossen” dat asielzoekers terecht moesten in een onderbestafte en ondergefinancierde infrastructuur, zowel in de administratieve verwerking van de aanvraag als in de opvang in asielcentra en andere opvangfaciliteiten. Als ons land vandaag niét “het OCMW van de wereld” is, dan is dat, zo men wil, grotendeels “de schuld van de sossen”.

Dat laatste stond niet in de weg dat bij zowat elke verkiezing door rechts opnieuw werd opgeroepen tot verstrenging van het beleid en beperking van de voorzieningen. Dalende asielstatistieken bleken telkens weer een populaire belofte in de strijd om een extreemrechtse electorale kavel, en de aangekondigde sluiting van opvancentra deed menige lokale bestuurder van vreugde kirren. Dus toen onder Di Rupo (!) het asiel- en migratiedossier (na jaren door sociaaldemocraten “verknoeid” te zijn, in de ogen van rechts) eindelijk naar de flink-rechtse liberale hardliner Maggie De Block ging, leidde dit tot schandelijke taferelen wanneer honderden asielzoekers in hartje winter dakloos door de straten van Brussel zwierven. Het systeem mocht immers niets kosten, en de afbouw van infrastructuur en voorzieningen zou wel een remmend effect hebben op de instroom – zo dacht men. Want “het OCMW van de wereld”, neen hoor, dat waren we niet.

Helaas, Maggie kreeg in 2012 niet minder dan 21.463 aanvragen te verwerken, en de afbouw van de voorzieningen met het daarop volgende humanitaire schandaal, leerden haar dat de wereld nogal stuurs blijkt om te gaan met dit soort verkiezingsbeloften.

Het concrete probleem van Francken

In deze context-ruimte werd Theo Francken in het najaar van 2014 Staatssecretaris voor Asiel en Migratie, en dit land opnieuw greep doen krijgen op de migratiestromen was, volgens de N-VA teksten van 2010, zijn doel.

Hij had pech, en wel om drie redenen.

Eén. De wereld gehoorzaamt Francken niet, want het conflict in Syrië blijft zich uitbreiden, terwijl een aantal andere conflicten in de wereld aanhouden. En dit reflecteert zich in de aanvragen. In 2012 waren Afghanistan en Guinée aanvoerders in de rangschikking van landen van herkomst voor asielzoekers; idem in 2013 en 2014: beide landen blijven belangrijk in de statistieken. Maar terwijl er in 2013 slechts 97 Syrische aanvragers waren steeg dit aantal in 2014 tot 283, waardoor Syrië ruimschoots de kop overnam in de statistieken. En nu, in 2015, escaleert dit conflict verder en krijgt Syrië gezelschap van dat andere IS-slachtoffer, Irak. Hier zijn de cijfers voor de eerste zeven maanden van 2015 (bron: Dienst Vreemdelingenzaken, Maandelijkse Statistieken juli 2015; voor een longitudineel kader, zie “postscript 3” beneden)):

ScreenHunter_394 Aug. 25 11.51

Er zijn in de eerste zeven maanden van dit jaar al bijna dubbel zoveel Syrische aanvragen als in het hele jaar 2014. Dat patroon is overigens algemeen: net wanneer Francken zijn ferme verkiezingsbeloften moet waarmaken – de honderd dagen wittebrood zitten er immers al lang op – krijgt hij, net als de hele EU, een golf van vluchtelingen uit die regio te verwerken (en voor wie dit van belang vindt: overwegend Moslims). Hier zijn wat cijfers (bron: Dienst Vreemdelingenzaken):

ScreenHunter_400 Aug. 25 12.36

In de eerste zeven maanden van dit jaar komen we qua aantallen aanvragen stilaan in de buurt van heel 2013. En dit effect is grotendeels bereikt in de drie maanden mei-juni-juli, want tussen januari en april 2015 zat het aantal aanvragen op hetzelfde niveau als die uit het piekjaar 2012 – we zullen de piek van 2012 dus royaal overschrijden dit jaar (bron: Dienst Vreemdelingenzaken): Merk echter op dat deze cijfers weliswaar hoog zijn, maar nog steeds ver onder die van rond de eeuwwisseling liggen (zie ook postscript 3 beneden)..

grafiek stats 2015 1-8

Dit is dus de eerste reden waarom Francken pech heeft: zijn eerste volledige boekjaar als Staatssecretaris zal een recordjaar zijn inzake instroom van vluchtelingen in de EU. Hij heeft die mensen niet gekozen, hij kan ze zelfs niet “triëren” en er enkel de “goede” uit overhouden. De wereld stuurt de grote voorwaarde van zijn beleid – de beheersbaarheid van de instroom – dus prompt en linea recta naar de prullenbak.

Twee – reeds eerder aangestipt. Hij moet abnormaal hoge aantallen mensen opvangen met een volkomen ontoereikende infrastructuur. Dit is ondermeer “de schuld van de sossen” zoals we zagen, al is deze “schuld” niet meteen schuldig in de ogen van zij, Francken incluis, die asielzoekers liefst buiten wensten te houden. De administratieve capaciteit van de asielprocedure is volstrekt onvoldoende om de grote toevloed aan asielzoekers snel en adequaat te verwerken. Foto’s zoals deze, van lange wachtrijen aanvragers aan het Brusselse gebouw van de Dienst Vreemdelingenzaken, zijn dus dagelijkse kost (bron: Nieuwsblad).

cbe1b1ca-45b3-11e5-89e1-39d68c82990e_web_scale_0.0304383_0.0304383__

Nog erger is het gesteld met de opvangcapaciteit voor aanvragers: slaapplaatsen in officiële of andere voorzieningen, waar aanvragers (in vele gevallen ook vrouwen en kinderen) onderdak, verzorging en voedsel moeten vinden. Op 24 augustus werden er 260 aanvragers onverrichter zake de straat opgestuurd door Vreemdelingenzaken, en dit voorval zowel als dit cijfer zijn even goed dagelijkse kost geworden. Het trieste excuus dat daarvoor wordt gebruikt is dat “de wachtzaal slechts plaats biedt voor 250 aanvragers”. De weggestuurde aanvragers belanden in overgrote meerderheid dakloos op straat of in zeer precaire voorzieningen. Francken moet zich dan ook uitputten in een overijlde en chaotische zoektocht naar tijdelijke en permanente opvangplaatsen, van legertenten over ongebruikte kazernes tot OCMW-woningen en wooncentra, alsook naar tientallen nieuwe medewerkers voor zijn diensten. Hij moet dit allemaal doen met een te krappe begroting, en moet dus bedelen om de hulp en medewerking van collega’s binnen zijn regering, die uiteraard ook wel andere katten te geselen hebben. Hij is, net als zijn asielzoekers, niemands prioriteit.

Drie. De vluchtelingencrisis van deze zomer beroert de publieke opinie. De crisis is dan ook bijzonder dramatisch: honderden mensen die zich haast dagelijks doorheen de Kanaaltunnel proberen te werken en daarbij bijzonder grote risico’s nemen; reuzegrote tijdelijke kampen van die mensen in Calais; duizenden die zich in Macedonië op de enkele treinen wurmen, richting EU; duizenden bootvluchtelingen aanspoelend op Griekse vakantiestranden; zij zijn de gelukkigen, want we zagen ook schokkende beelden van honderden dode lichamen drijvend in de Middellandse Zee. Foto’s zoals deze (nu al getipt als World Press Photo 2015) zijn enorm aangrijpend en mobiliserend, en lokken zowel passieve menselijke empathie als actieve solidariteit uit.

11855812_1615932168661519_7299201954580050491_n

Idem met foto’s van kinderlijkjes drijvend in zee, of van een hoogzwangere Eritrese vrouw die door een Griekse man uit de branding op de rotsen wordt geholpen: dit zijn niet de “slechte” migranten waarover Francken en zijn makkers het zo graag hadden. Ze voldoen niet aan dat stereotype, wel aan die van de mens-in-nood, die van het weerloze slachtoffer. En wie zich als harteloze vijand opstelt van weerloze slachtoffers, die haalt weinig punten in de publieke opinie.

Drie redenen, combineer ze en Francken looks bad als beleidsman. Hij zou het asiel- en migratiebeleid eens mooi centraliseren, het van een flinke visie voorzien en, bovenal, geen paniekvoetbal spelen en de “chaos” van z’n voorgangers niet herhalen. Het is hem tot nu nog niet gelukt, helaas. De Delta Force-achtige spektakelredding waarbij in juli 2015 een tweehonderdtal Christelijke Syrische vluchtelingen uit Aleppo naar België werden gehaald, is niet blijven plakken en maakt geen indruk. De wachtrijen in Brussel en de bootvluchtelingen op Kos wel. Het eerste was een N-VA stunt van een al lang versleten type; het tweede is falend beleid dat “zijn greep op de migratiestromen heeft verloren”.

De Staatssecretaris van onbeperkbare instroom

Francken had zich zijn eerste regeringsmandaat allicht wel anders voorgesteld. Hij blijkt een beleidsdomein te hebben gekregen dat niet gehoorzaamt aan zijn wil, zijn plan of zijn vooringenomenheden. Hij blijkt er eentje te hebben gekregen dat net tegen al die dingen ingaat, en hem nu dwingt tot uitspraken en ingrepen die hij zich ongetwijfeld enkel in zijn kwaadste dromen zag maken.

Hij moet nu gaan zeuren om opvangplaatsen, na zelf uitgebreid en enthousiast te hebben meegewerkt aan een uitgesproken negatieve beeldvorming over degenen waarvoor hij nu een oplossing moet vinden. Hij moet nu zelfs (stel je voor) asielzoekers verdedigen tegen aantijgingen die perfect aansluiten bij wat lieden zoals hijzelf er tot voor kort over zegden. Hij moet (stel je nogmaals voor) migratie een opportuniteit noemen voor onze samenleving, spijts zijn vroegere luidkeels verkondigde tegengestelde standpunten. En hij moet (stel je nogmaals-nogmaals voor) constant met bewijzen in de hand argumenteren dat zijn beleid rechtvaardig, genereus en humaan is omdat dit zo hoort, en dat België al lange tijd een voorbeeld is voor de rest van Europa in dat opzicht. Ik ben blij dat ik Theo Francken niet ben.

Hij moet dit doen op een puinhoop van afgebouwde infrastructuur en onwillige gemeentebesturen, waarvan er vele trouwens tot de extreemrechtse vleugel van zijn eigen partij behoren en best wel een ander geluid uit zijn richting hadden verwacht. Het extreemrechtse segment van het electoraat, dat N-VA met zoveel succes wist weg te halen van Vlaams Belang in mei 2014, mort en gromt. En terwijl net Theo Francken Filip Dewinter definitief tot een politieke hasbeen moest maken, vuurt Dewinter glunderend het ene sarcastische kritieksalvo na het andere af op deze Staatssecretaris die, evenmin als de vorige, de asielzoekers hier buiten weet te houden en de migratiestromen weet in te dammen.

De pret van Dewinter is overigens nog lang niet ten einde, want Francken zal ongetwijfeld aan het einde van deze legislatuur de beleidsmens blijken die het hoogste aantal nieuwkomers in dit land heeft toegelaten – en die daarin gewoon niet de ruimte had om te kiezen tussen “goeie” of “slechte” migranten, die geen ruimte had voor visie, planning en “kordaat” beleid, maar die als een schooier zowel bij zijn collega’s, zijn burgemeesters en partijleden als bij zijn electorale achterban voortdurend om steun en begrip moest smeken voor zaken die hijzelf ten gronde afwijst. Hij zal misschien zelfs een goede beleidsman gebleken zijn op dit departement, zij het dan dat dit oordeel volkomen haaks staat op de doelstellingen die zijn partij en hij zelf zich hadden gesteld. Want Theo Francken die applaus krijgt van migrantvriendelijk links en boegeroep van extreemrechts, dat stond niet in het script, neem ik aan.

Het zal hem geen troost zijn, maar Francken mag weten dat hij deze ontgoochelende ervaring van machteloosheid deelt met vele van zijn voorgangers op dit kabinet. Elke kleine neerwaartse knik in de statistieken van asielaanvragen riepen ze in – zonder uitzonderingen – als bewijs van succes van hun strenge en beperkende beleid. Maar enkel de excellenties die dit beleidsdomein beheerden tussen 2004 en 2009 genoten van constant dalende statistieken; alle anderen werden snel door de realiteit teruggefloten. Het is niet het beleid dat de instroomstatistieken bepaalt als het om asiel en migratie gaat – het is de instroomstatistiek die het beleid bepaalt. De beleidsman of -vrouw die deze domeinen beheert is dan ook Staatssecretaris van Onbeperkbare Instroom, wiens taak vooral reactief is: ervoor zorgen dat de hier aangelande mensen volgens alle internationale conventies, regels en afspraken de rechten en voorzieningen krijgen die we hen moeten geven – of we dat nu leuk vinden of niet.

Dit niet inzien en erkennen, en dus de illusie handhaven dat men op z’n eentje gestalte kan geven aan de migratiestromen richting België, is al twee decennia een persistente ziekte van onze politiek. De Kracht van Verandering heeft dat helaas niet veranderd. Het verrast me niet.

782653288_B973807239Z.1_20141015103544_000_GU83A1N6F.2-0

Postscript 1: de “migrant 2.0” (25/8/2015)

Dit stuk was nog maar net voltooid wanneer op VRT Radio een verslaggever beschreef hoe vluchtelingen die de Hongaarse grens over wilden steken uitgebreid gebruik maakten van hun smartphones om aan allerhande informatie te raken. Via hun smartphone zochten ze kaarten en locaties op, en ontvingen en verzonden ze informatie naar anderen over grenscontroles, veilige en onveilige oversteekplaatsen en zo meer. De journalist had het over de “migrant 2.0”.

Het is opvallend dat dit een negatieve connotatie heeft: vluchtelingen die gebruik maken van hedendaagse technologie laden een soort verdenking op zich, van kennis, welstand, netwerken en organisatie, en die dingen staan blijkbaar haaks op onze stereotype van “de vluchteling” – hey, dit zijn dus wel geen sukkelaars!!. Dit geldt uiteraard ook wanneer er wordt gesproken over geld. Het feit dat Syrische bootvluchtelingen in een aantal gevallen tot 6000 Euro betaalden voor hun overtocht naar Griekenland werd door Theo Francken zelf beschouwd als een aanwijzing dat het hier niet ging om “echte” vluchtelingen. Die “echte” moeten dus, volgens dit steretype, berooid, onwetend, volkomen alleen en gedesorganiseerd zijn.

Ook hier kan enige kennis van de realiteit helpen. Laat ons beginnen bij geld. Het is zo dat een groot aantal Syrische vluchtelingen tot een min of meer begoede middenklasse behoorde; Syrië was geen arm land toen de burgeroorlog er uitbrak, maar een land met een hoog niveau van gemiddelde scholing en een brede stedelijke middenklasse. Het feit dat die mensen meer geld bezitten dan, zeg maar, een vrouw uit een ruraal deel van Somalië, ligt dan ook voor de hand. En het feit dat ze enorme sommen moeten spenderen aan een vlucht in een rubberbootje (en dus niet in de business class van een Emirates vliegtuig) geeft wel iets aan: de wanhoop en angst die de vlucht motiveren enerzijds, en de criminele uitbuiting daarvan door malafide vlucht-entrepreneurs anderzijds. Als men 6000 Euro veil heeft om te vluchten kan dit moeilijk gehanteerd worden als argument tegen het statuut van vluchteling.

Wat de smartphones, de netwerken en de organisatie betreft: het zal iedereen wel zijn opgevallen dat het hier gaat om vluchtelingen die in groep migreren, en doorgaans hebben ze daarvoor ook goede redenen: persoonlijke veiligheid is er één van (men is veiliger in groep dan alleen), en ook nét het feit dat men in een groep wel iemand zal aantreffen die van wanten weet, contacten heeft aan de overkant, iets meer kennis van de regio heeft en zo voort. Dat mensen overal ter wereld GSM’s hebben is al jaren geweten. Of zijn we de World Press Photo 2014, van John Stanmeyer vergeten?

YEAR_0

(Bron: http://www.worldpressphoto.org/collection/photo/2014)

Het bezit en gebruik van dit soort technologie kan ons dan ook moeilijk verbazen. En het feit dat men die uitgebreid hanteert en aanwendt in een poging om het eigen leven en dat van z’n gezin te redden, lijkt me ook niet iets waarover we meteen een negatief oordeel moeten vellen. Het lijkt me net een bijzonder goede reden om ze wel te gebruiken.

Slotsom: Hier wordt iets als “vreemd” of “afwijkend” voorgesteld dat enkel vreemd is wanneer het afwijkt van een dwaze onrealistische stereotype van de “echte” vluchteling. De hedendaagse vluchteling is, zoals ik in het stuk eerder aangaf, een “migrant 2.0”. Net zoals de grenspolitie die ‘m poogt buiten te houden even goed een “flik 2.0” is, en Theo Francken een “politicus 2.0” is. We leven nu eenmaal in de 2.0 tijd.

Postscript 2: Weg met Schengen (26/8/2015)

Aangezien, zoals hier eerder toegelicht, het N-VA “beleid” inzake asiel en migratie volkomen irrelevant is en partijgenoot Theo Francken tot de ene knieval na de andere wordt gedwongen, moet de extreemrechterflank van het N-VA electoraat gesust worden. En dus kwam voorzitter Bart De Wever z’n zeg doen over dit thema.

http://deredactie.be/cm/vrtnieuws/binnenland/2.40548?eid=1.2424751

Wat hij te zeggen heeft laat zich snel samenvatten: (a) het is niet mijn minister maar wel de EU die faalt; (b) we moeten het Schengen-systeem herzien zodat controle op de eigen grenzen terug mogelijk wordt; (c) gekoppeld aan een “triage aan de buitengrenzen” van de Schengenzone, waarbij de bokken van de schapen gescheiden kunnen worden; (d) men hoeft niet op Antwerpen te rekenen als het op de opvang van nieuwe vluchtelingen aankomt; (e) vluchtelingen zouden trouwens een speciaal – lees “inferieur” – sociaal statuut moeten krijgen.

Kletskoek.

De Wever poogt hier de dwaasheid van de eigen visie te verhullen door de zwarte piet naar anderen door te schuiven. Men merkt dat uit wat hij als “voorstellen” aanbrengt: die zijn volstrekt absurd. De structuur van de Schengenzone in vraag stellen door het herinvoeren van strenge nationale grenscontroles treft bijvoorbeeld iedereen: niet alleen berooide vluchtelingen die “getrieerd” kunnen worden, maar ook zakenlui en andere elitefiguren die nu vrolijk fluitend doorheen de Europese luchthavens zoeven. De Antwerpse diamantairs en andere VOKA-vrienden zullen over dit punt wel hun gedacht hebben, neem ik aan, en als er voor één ding geen draagvlak bestaat dan is het voor het beperken van de mobiliteit van de elites in de Schengenzone.

Wat betreft zijn “voorstel” om aan de buitengrenzen te gaan “triëren”: de EU is aan dit voorstel al enkele jaren aan het knutselen. Men vergeet dat de Mare Nostrum politiek erin bestond met militaire schepen de Middellandse Zee te “bewaken”; die repressieve aanpak is een aantal maanden terug na de dood van duizenden vluchtelingen in diezelfde zee vervangen door een “search and rescue” aanpak. Dit recept is dus al eens geprobeerd, met het gekende resultaat. Dus ook dit is larie en apenkool.

Er is nog een andere factor die zijn ideetje over versterkte buitengrenzen en “triage” erg problematisch maakt: geld. Plannen om een enorme bewakings- en triage-infrastructuur aan de Zuidelijke en Zuidoostelijke flanken van de EU uit te bouwen botsen telkens weer op de onwil van … de “rijkere” EU landen (België incluis) om het daarvoor vereiste en bijzonder grote budget vrij te maken. De Wever had het over de “achterdeur” van de EU die openstaat; wel, die achterdeur is er in landen zoals Griekenland, Italië en Spanje door de EU-kernlanden zelf gewoon afgehaald door een austeriteitspolitiek die de staat al haar slagkracht ontneemt. Dus is de vraag: is De Wever bereid om, zeg maar, Griekenland een goeie 100 miljoen per jaar extra toe te stoppen om op Kos een groot triagecentrum uit te bouwen?

De EU faalt inderdaad, maar op een geheel andere manier dan De Wever beweert. De Wever sluit zich gewoon aan bij de rechtspopulistische stroming in de rijke EU-landen die doet alsof ze beleid wil voeren maar de ellende overlaat aan de zwakkere EU-partners. Die laatsten steigeren nu ook – zie naar Hongarije en Slovakije, waar evengoed gedroomd wordt van “triage”, van Berlijnse muren en metershoge hekken onder stroom. Het zielige vertoon van het herhaalde Europese topoverleg over de migratiecrisis spreekt boekdelen: de EU is doodziek. Dankzij figuren zoals De Wever.

Daar hoor je dus nooit klachten over

En tenslotte, wat zijn “apart sociaal statuut” voor erkende vluchtelingen betreft: daarvoor zal hij zich, naast een kleine herziening van de Grondwet, doorheen een woud van internationale akkoorden moeten wroeten die, wanneer men ze afschaft, ook de eigen burgers zullen treffen. Hij droomt uiteraard luidop van een samenleving ingedeeld zoals een vliegtuig (First, Business, Economy Plus, Economy en Huisdieren). Maar zelfs de First Class passagiers staan hier huiverig tegenover, want dat soort samenlevingen blijkt historisch nogal gevoelig te zijn voor revolutie. Dus ook dat is gewoon geneuzel ten behoeve van de extreemrechtse achterban, volkomen bevrijd van elke dwingende band met de realiteit.

Ik heb het liefst over die realiteit, want intussen draait de wereld gewoon door. De irrelevantie van wat De Wever zegt, en wat zijn partij als “visie” meent te hebben, zal snel blijken, want (a) de migratiestromen zullen niet opdrogen omdat hij dat wil; (b) de samenstelling ervan zal evenmin door hem beheersbaar worden; (c) de humanitaire ramp zal dankzij zijn kletskoek nog aanzwellen en (d) er zullen ondanks zijn stoere taal behoorlijk wat van die nieuwkomers naar Antwerpen komen, zich daar vestigen en in aanmerking komen voor rechten en steun die het OCMW van Antwerpen, desnoods onder gemor, zal moeten uitkeren. Of De Wever het leuk vindt of niet. Die arme De Wever toch…

11259713_10153560371634320_5435294119815249445_n

Postscript 3: het ruimere plaatje

In 2015, zo suggereert onze Staatssecretaris, beleefden we een ongekende golf van immigratie. Is dit zo? Check even de volgende grafiek.

ScreenHunter_719 Feb. 01 10.50

De cijfers voor 2015 werden afgeklokt medio december; op 31 december telden men zo’n 35.000 instromers. Dat is veel, ja, maar niet uitzonderlijk veel. Het scoort zo’n 30% lager dan het échte piekjaar 2000, toen ruim over de 40.000 asielaanvragen werden opgetekend, en dit na 1999 dat al ongeveer even hoog scoorde als 2015. In de periode 1998-2002 hadden we een instroom van bijna 29.000 aanvragers per jaar – een veel grotere “asielcrisis” dan degene die we nu meemaken.

Ook toen was er wat heisa omwille van asielcentra die overal te lande moesten worden opgericht, en het Vlaams Blok liet zich uiteraard frequent horen in dit verband. Maar dat protest doofde relatief snel uit. En weet iemand waar die tienduizenden “probleemmigranten” intussen heen zijn? Heeft iemand nog van hen gehoord?

Neen. Zij zijn immers zachtjesaan ingedaald in onze samenleving en vormen er het superdiverse gelaat van. Ze zijn nu kapper, bakker, slager, kruidenier, snackbarhouder, nachtwinkelier, bouwvakker, accountant, leerkracht, welzijnswerker, kunstenaar, kok, taxichauffeur of chauffeur bij De Lijn, fietshersteller, loodgieter, bediende, parkeerwachter en flik. Hun kinderen groeien hier op en spreken vloeiend Leuvens, Mechels, Antwerps, Brussels, Hasselts, Gents. Ze spelen in onze voetbalploegen en zijn lid van onze jeugdbewegingen en jongerenculturen. Ze zijn in die zin gewoonweg “verdampt” in het weefsel van onze buurten.

De “draagkracht” van deze samenleving, en van de migranten, blijkt dus on-ein-dig veel groter dan wat de huidige politieke correctheid ons voorhoudt. En wie beweert dat we deze golf van aanvragen nog nooit hebben meegemaakt, die liegt. De vorige “crisis” is immers, afgaande op de feiten, uitgemond in een succes. En ook dit succes moet verklaard worden.

Links

https://www.n-va.be/brochures/migratie-een-uitdaging

https://dofi.ibz.be/sites/dvzoe/NL/Documents/Statistieken/Stat_M_Asile_Nl_2014.pdf

http://www.npdata.be/

http://ec.europa.eu/eurostat/web/asylum-and-managed-migration/data/main-tables

https://dofi.ibz.be/sites/dvzoe/NL/Statistieken/Pages/Statistieken_DVZ.aspx

https://theotuurt.wordpress.com/

https://jmeblommaert.wordpress.com/2014/10/23/laat-ons-deze-regering-gewoon-extreemrechts-noemen/

https://www.academia.edu/9046267/Superdiversiteit_in_Oostende

Superdiversiteit: een inleiding

Superdiversiteit en de anachronismen in ons denken

https://jmeblommaert.wordpress.com/2015/04/01/het-debat-over-racisme-enkele-voetnoten/

http://reliefweb.int/report/world/2015-year-migrants-streamed-europe

by-nc

Advertisements

About jmeblommaert

Taalkundig antropoloog-sociolinguist, hoogleraar Taal, Cultuur en Globalisering aan Tilburg University. Politiek publicist.

1 Response

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s