Waarom Griekenland de gemoederen beweegt

Greek crisis

Jan Blommaert 

Het is een heel merkwaardig fenomeen: onze media kiezen al sinds begin 2015 eenzijdig en doortastend de kant van de EU en de Eurozone in de berichtgeving over Griekenland, zijn nauwelijks te bewegen tot enige positieve berichtgeving wanneer het over de Syriza-regering gaat, en zetten elke betoging tegen Syriza vol in de verf terwijl pro-Syriza betogingen als faits divers worden afgedaan – en toch is er massale steun voor de Griekse regering in haar gevecht met de Trojka.

Niemand kan zich op basis van de aanvoer aan informatie vanuit onze grote media echt grondig en genuanceerd noemen over Griekenland. We krijgen de ontgoochelde Dijsselbloem te horen na afloop van alweer een mislukte Eurozone-top, en Herman Van Rompuy en Marianne Thyssen, en uiteraard Johan Van Overtveldt. Maar we horen niets van en door Tsipras, Varoufakis, of de vele eminente economen die al lang met cijfers in de hand uitleggen waarom de Europese austeriteitspolitiek economisch rampzalig is.

Die stemmen vinden we op de sociale media, en de Griekse crisis maakt ten overvloede duidelijk dat de grote politieke spelregels veranderd zijn. Propaganda vanuit de grote media beweegt nog een middensegment van de publieke opinie; maar daarrond krijgen we steeds dikkere groepen van mensen die zich autonoom en grondig informeren via de enorme stroom aan kennis die op sociale media circuleert. Toen Syriza verkozen werd in januari dit jaar, deed die partij dat ook tegen een gigantische lawine aan mediapropaganda in: zowat alle Griekse media hadden de Grieken met apocalyptische beelden opgeroepen vooral conservatief te stemmen – en Syriza miste ternauwernood de absolute meerderheid in het Griekse Parlement. Idem in Spanje met Podemos – ook daar groeit een partij die de media niét in haar zak heeft. En idem in eigen land met organisaties zoals Ringland, Ademloos en Hart boven Hart: ook daar geven de media liefst de standpunten van de machtige tegenstrevers weer, terwijl de bewegingen zelf steeds verder blijven groeien – gisteren woonden zo’n 20.000 mensen het Ringlandfestival in Antwerpen bij. Nodeloos te zeggen dat de schaal waarop deze protestbewegingen opereren een netjes doodgezwegen materie blijft, al maken de verkiezingen in Griekenland en Spanje wel duidelijk dat die schaal best enorm kan zijn.

Politici moeten dus beseffen dat de grond onder hun voeten verschuift, dat groeiende aantallen burgers zichzelf informeren en dat doen op een grondige, overwogen manier, via kanalen waarop de overheid weinig of geen greep heeft. En dat deze nieuwe informatiecultuur het politieke spel gestaag maar zeker fundamenteel verandert. De geïnformeerde burger wéét waarover het gaat, en vormt zijn/haar opinie al lang niet meer alleen op basis van wat Yves Desmet of Yvan De Vadder daarover te vertellen hebben.

Dat is de reden waarom Griekenland de gemoederen zo beweegt: steeds meer mensen doorzien het spel, terwijl de Europese leiders er blijven van uit gaan dat zij de enigen zijn die de spelregels beheersen. De Europese leugens komen open en bloot te liggen, en daardoor verliest de Unie aan een razende vaart haar legitimiteit. Ik geef een kort overzicht van de inzichten die mensen als tegenwicht tegen die leugens hebben verworven.

1. De crisis in Griekenland stelt een legitiem en democratisch tot stand gekomen regering met een mandaat van het volk tegenover een niet-verkozen technocratie die enkel een mandaat heeft van de financiële grootmachten. Tsipras en Varoufakis moeten praten met Draghi, Dijsselbloem, Juncker en Lagarde – leiders van organen die geen enkele democratische basis hebben, en ervan uit gaan – dat is het oude spel – dat zij en niemand anders de concrete wetten zullen schrijven die dan door democratisch verkozen leiders naar democratisch verkozen parlementen worden gedragen ter goedkeuring. Kritiek op die wetten (“maatregelen” heten ze in de Newspeak van de Trojka) wordt door Thyssen bestempeld als “brutaal” en “onhoffelijk”, door Van Rompuy als “suïcidaal”. Mensen trappen daar niet meer in en zien de crisis in Griekenland als een crisis van de democratie.

2. De “maatregelen” voorgesteld (of opgelegd) door de Trojka hebben al lang niets meer te maken met economische problemen. Meer nog, voor zover ze van economische aard zijn, hebben ze de afgelopen jaren in Griekenland een puinhoop zonder precedent geschapen, met een daling van het Griekse BNP van zo’n 25% en een stijging van de werkloosheid met 190% en van de overheidsschuld met 36%. (Economen zoals Stiglitz beklemtonen dat telkens weer: een austeriteitsbeleid stuur een recessie naar een langdurige depressie). Het “economische relanceplan” van de Trojka is dus net wat de Griekse economie de das heeft omgedaan. Het heeft immers maar één richting: een land uitpersen als een citroen zodat de geldschieters forse interestwinsten kunnen opstrijken. Het IMF heeft al 2,5 miljard Euro verdiend aan de “steun” die ze “geeft”. Het argument dat dit het enige mogelijke recept is voor “relance” klinkt dan ook steeds belachelijker, temeer aangezien de Griekse voorstellen zelf nooit effectief worden weerlegd op economische basis, en geen enkele aandacht genieten vanwege onze grote media, terwijl ze best wel een debat waard zijn. Men begrijpt stilaan dat het hoofddoel van de Trojka (reeds aangekondigd vlak na de Griekse verkiezingen van januari 2015) erin bestaat deze linkse Syriza-regering te breken en te vervangen door de meer volgzame types die de afgelopen jaren netjes met de Trojka-wetten het Parlement binnen liepen. Mensen zien het conflict dan ook als een ideologisch conflict tussen links en rechts.

3. Mensen hebben de onderhandelingen ook effectief gevolgd; ze hebben de sequens van voorstellen, afwijzingen, tegenvoorstellen en communiqués van naderbij bekeken, en vragen zich dan ook af wat er zo fout is aan de Griekse voorstellen die vooral fiscale rechtvaardigheid beogen en draaien rond de verhoging van de inkomsten van de Griekse staat – terwijl de Trojka net de verlaging van de uitgaven van de staat beoogt, of beter, het ontmantelen van de Griekse staat en haar samenleving, tot wanneer er geen geld meer te rapen valt. Ze snappen niet waarom de “structurele maatregelen” die de Trojka graag uitgevoerd zou zien noodzakelijk een verarming van een reeds zwaar getroffen bevolking moeten inhouden, maar geen hoge belasting van grote fortuinen en bedrijfswinsten, ook al zijn die fortuinen aanzienlijk gegroeid sinds het uitbreken van de Eurocrisis. Ze snappen ook niet goed waarom een BTW-verhoging zo’n prioriteit is voor de Trojka, wanneer de Griekse bevolking al enorme inleveringen inzake koopkracht heeft gedaan. Mensen lezen in de berichtgeving dan ook een conflict inzake de visies op crisisbeleid – wie daarin de zwaarste lasten moet dragen, wie niet, en waarom.

4. Mensen leggen ook een verband met evoluties in eigen land en samenleving. Dit is wellicht de grootste nederlaag van de grote media: men ziet de Griekse crisis niet meer als een crisis van de Grieken alleen, maar als een systeemcrisis die ook bij ons – vooralsnog in mindere mate – hetzelfde gelaat heeft, dezelfde actoren omvat, dezelfde regeltjes hanteert en dezelfde doelstellingen nastreeft. Meer nog, wat we zien is dat de Griekse crisis stukje bij beetje een nieuw type Euro-scepticisme in het leven roept, niet aangevuurd door reactionair en separatistisch nationalisme, maar wel door sociale vraagstukken en vraagstukken inzake democratische legitimiteit. De Griekse crisis is een crisis van de grote politieke waarden geworden, een crisis van het samenlevingsbeeld, van de “grote woorden” democratie, rechtvaardigheid, respect, waardigheid. En over de hele Unie komen miljoenen mensen hiervoor dagelijks op straat – zeker op verkiezingsdag.

5. En tenslotte beginnen ze duidelijk te begrijpen dat het Europese project een oligarchie aan het worden is, geleid door de “grote landen” in samenspraak met de niet-verkozen technocraten en de financiële lobby’s die ze afdekken, met nauwelijks ruimte voor inspraak voor “minder belangrijke” spelers – de bevolkingen op kop. Het volk wil één ding maar de oligarchie wil iets anders, en de uitslag van dit gevecht staat bij voorbaat vast. De oligarchie wint, en eerder dan een systeem waarin de menselijke vrijheid centraal staat wordt de Unie een verdrukkend en ontmenselijkend regime. De massale mobilisatie rond Griekenland en het onverwacht heftige protest tegen het TTIP tonen aan dat de bevolkingen ook deze oligarchische en autoritaire tendens beu zijn en niet zomaar naast zich neerleggen. De inzet van het protest is dus niet enkel het afwijzen van voorstellen en standpunten, het is terug greep krijgen op de Unie die hen zou moeten vertegenwoordigen.

De Europese Unie was een mooi project: het zou de alles overstijgende politieke koepel zijn voor een half miljard mensen, gedreven niet door geld maar door de grote waarden die ik daareven opsomde. De Unie is razendsnel afgegleden naar politique politicienne: een alledaags systeem van incompetente politici die zich laten lijmen door de beloften van de meest kapitaalkrachtige lobby’s, hun media en hun deskundigen en lak hebben aan de bevolkingen die hen in die leidende posities hebben geplaatst. Het protest tegen de Unie is dan ook niet “anti-Europees”, het is een protest dat net teruggrijpt naar de grote waarden van het oorspronkelijke Europese project.

Dat is wat mensen beweegt om de straat op te gaan en hun steun uit te drukken voor een land en een regering die de onze niet zijn: de eis om een verbeterde democratie en een warme, solidaire samenleving op Europese schaal. De invulling van deze doelstelling halen mensen nu zelfstandig binnen via informatiekanalen die de hunne zijn. En met die informatie weerleggen ze op redelijke en feitelijke gronden de leugens van het systeem dat ze afwijzen. Dat soort nieuwe democratische beweging is wat de grond onder onze politici doet verschuiven. En die verschuiving zal niet stoppen.

Links

https://jmeblommaert.wordpress.com/2015/03/02/v-van-varoufakis-waarom-we-best-goed-luisteren-naar-de-grieken/

https://jmeblommaert.wordpress.com/2015/01/31/de-trojka-en-de-machtsvraag-een-ideologisch-keerpunt/

https://jmeblommaert.wordpress.com/2015/05/16/europa-hou-ermee-op/

https://jmeblommaert.wordpress.com/2014/09/27/wie-steunt-een-besparingspolitiek-nog/

http://www.primeminister.gov.gr/english/2015/06/27/prime-minister-alexis-tsipras-address-concerning-the-referendum-to-be-held-on-the-5th-of-july/

https://www.project-syndicate.org/commentary/greek-recovery-strategy-by-yanis-varoufakis-2015-05

http://www.dewereldmorgen.be/artikel/2015/06/28/de-argumenten-voor-het-griekse-referendum-door-yanis-varoufakis

http://prospect.org/article/what-reform-strange-case-greece-and-europe#.VZBgsbWBAdY.facebook

http://www.liberation.fr/monde/2015/06/05/des-economistes-se-declarent-en-faveur-de-la-grece_1323765

http://www.gewoon-nieuws.nl/2015/06/pers-en-politiek-vijf-jaar-liegen-over-griekenland/#.VY6Z7_ntmkp

http://jubileedebt.org.uk/news/imf-made-e2-5-billion-profit-greece-loans

http://www.dewereldmorgen.be/artikel/2015/06/25/imf-speelt-bad-cop-tegenover-griekenland-en-negeert-daarbij-eigen-studies

http://www.dewereldmorgen.be/artikel/2015/06/19/aan-alle-eerlijke-journalisten-die-de-publieke-opinie-echt-willen-informeren

http://www.newstatesman.com/politics/2015/06/amartya-sen-economic-consequences-austerity

Het vuile spelletje rond Griekenland

https://www.creditwritedowns.com/2015/06/morality-in-the-greek-crisis.html

http://www.theguardian.com/business/2015/jun/28/greece-crisis-disaster-athens-collosal-failure-eu

http://krugman.blogs.nytimes.com/2015/06/25/breaking-greece/?_r=0

http://www.mo.be/opinie/habermas-over-griekse-schuld-duitse-arrogantie

http://www.theaustralian.com.au/news/world/greek-default-no-new-bailout-unless-tsipras-goes/story-fnb64oi6-1227422961480

http://www.commondreams.org/views/2015/07/01/hope-vs-depression-argentina-shows-greece-there-may-be-life-after-default?utm_campaign=shareaholic&utm_medium=facebook&utm_source=socialnetwork

by-nc

Advertisements

About jmeblommaert

Taalkundig antropoloog-sociolinguist, hoogleraar Taal, Cultuur en Globalisering aan Tilburg University. Politiek publicist.

1 Response

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s