Brief aan Leona Detiège, 2002.

download
Jan Blommaert 

In november 2002 schreef ik deze brief aan Leona Detiège, toen burgemeester van Antwerpen. De aanleiding was de escalatie van rellen in Borgerhout met leden van de AEL onder leiding van Dyab Abou Jahjah. Het stuk toont aan hoe oud de problematische relatie tussen overheid en allochtonen daar wel is, en hoe men ook nu nog constanten kan vinden in de respons op "opstand" onder allochtone medeburgers.

Mevrouw de Burgemeester,

Ik wil U in opvolging van mijn eerdere bericht oproepen tot een serene
behandeling van de zogenaamde Ramadan-rellen die sinds eergisteren
Borgerhout teisteren. Ik doe dit nogmaals als deskundige én als betrokken
burger uit één van Uw kwetsbare wijken, Oud-Berchem.

Sinds 1991 zijn rellen een vast ingrediënt geworden van de relaties tussen
autochtonen en allochtonen. U herinnert zich zonder twijfel de rellen van
Vorst en die van Schaarbeek. Nog veel frequenter dan deze zeer omvangrijke
en druk gemediatiseerde rellen zijn de zogeheten 'rumbling riots' - kleinere
opstootjes waarin allochtone jongeren hun ongenoegen uiten. Dat soort
rumbling riots zijn eveneens een vast gegeven geworden bij nagenoeg ieder
ernstig incident tussen autochtonen en allochtonen.

Het betreft hier, Mevrouw de Burgemeester, een patroon dat eigen is aan de
samenlevingsvormen in onze multiculturele steden. Het betreft hier dus niét
een reeks geïsoleerde feiten die telkens weer kunnen toegeschreven worden
aan de invloed van externe agitatoren. In het geval van de rellen van Vorst
wees men met de vinger naar de PVDA, in Schaarbeek waren het 'georganiseerde
criminelen', nu zijn het blijkbaar de AEL-mensen die rellen veroorzaken.

Met permissie, dit zoeken naar externe agitatoren is nonsens. U schildert
daardoor de migrantengemeenschap af als een volgzame, makkelijk op te hitsen
kudde die blijkbaar steeds het politieke doel van derden wil dienen. Niets
is minder waar. De rellen ontstaan telkens weer vanuit een zeer diep
ongenoegen dat bijzonder sterk verspreid is onder de hier aanwezige
allochtone gemeenschappen. Dit ongenoegen heeft als foci: racisme,
ongelijkheid, afwijzing vanwege de autochtone gemeenschap, met name doorheen
haar leiders en haar orde-apparaat.

We hebben dit met deskundigen herhaaldelijk beklemtoond gedurende de
afgelopen tien jaar: men mag niet onderschatten hoe groot de
legitimiteitscrisis van ons systeem is in de ogen van een steeds groter
wordende groep allochtonen. Het is die legitimiteitscrisis die zorgt voor
een radicalisering, zowel bij Moslims specifiek als bij allochtone jongeren
in het algemeen. Ze zorgt tevens voor een steeds kleinere bereidheid tot
klassieke vormen van overleg, en tot gevechten over leiderschap binnen de
allochtone gemeenschappen zelf. En ze wordt gevoed op een perverse manier
door ieder geval dat kan vertaald worden als een afwezigheid van
luisterbereidheid en oplossingsgericht denken vanwege de overheid. Elke
actie van onze overheden die als dusdanig vertaald kan worden, wordt meteen
voorgesteld als het bewijs van de stelling van de radicale fracties: dat er
van de Belgen geen heil te verwachten is.

Wat heb ik nu opgevangen sedert het uitbreken van de rellen:

1) U hebt expliciet een beschuldiging geformuleerd aan het adres van de AEL
als ware veroorzakers van het geweld;
2) de these van racisme als motief werd door de Procureur-Generaal als
onwaarschijnlijk omschreven, en de media vulden aan dat het hier om een
psychisch gestoord man ging (alsof een psychoot geen racist kan zijn).
3) Daarnaast heb ik de ontplooiing gezien van een zeer omvangrijk en uiterst
repressief orde-instrument, dat de nultolerantie heeft uitgeroepen en reeds
zeer vele allochtonen heeft opgepakt.

Het ligt voor de hand dat elk van deze elementen de zaak enkel verder op de
spits kan drijven. Concreet: ook als U nu de straten van Borgerhout weer
proper krijgt zal U spoedig geconfronteerd worden met nog heviger
ongeregeldheden; het eerste het beste incident zal daartoe volstaan. Voor de
nummers (1) en (2) hierboven bestaat immers tot nog toe geen enkel bewijs,
het zijn losse, onverantwoorde en zeer ongelukkige statements van mensen die
hier de paaltjes van de discussie moeten bepalen. Ik vraag me overigens af
hoe men een specifiek op Abou Jahjah gerichte zoektocht naar mogelijke
gerechtelijke vervolging kan rijmen met de rechtvaardigheids- en
gelijkheidsgedachte van onze rechtstaat, en met de achterstand van het
gerechtelijk apparaat. Extra energie investeren in het onderzoek naar de
politieke vijand terwijl er een wijdverbreide opvatting van inefficiëntie,
onmacht van het vervolgingssysteem en straffeloosheid heerst lijkt me niet
meteen nuttig.

Boven alles gaat het hier om volkomen foute signalen aan zij die nu
protesteren: van bij de aanvang van het behandelen van de feiten spreken de
leidinggevende figuren zich al uit tégen de stellingen en preoccupaties van
zij die zich met het slachtoffer identificeren. Het sterk verspreide gevoel,
dat wordt gekoesterd door de meer radicale fracties van de allochtonen, dat de
Belgen zich niets aantrekken van hen wordt enkel bevestigd.

Wat punt (3) hierboven betreft: de ingreep van een repressief
politie-apparaat heeft de straten tot een slagveld gemaakt, heeft de
gematigder (zowel als de oudere en vrouwelijke) allochtonen hun huizen
binnengejaagd en het protest in handen gegeven van heetgeblakerde jongeren
(die recht vanuit de scholen de straten opliepen). Een gemeenschap die geen
legitieme politieke kanalen van inspraak heeft - geen stemrecht en geen
ernstig werkende overlegorganen - heeft enkel de straat om zich te laten
horen. Als socialist zou U dit bijzonder goed moeten begrijpen: de
geboorteplaats van de arbeidersbeweging is de straat, die van de beweging
van Gandhi eveneens, die van Martin Luther King ook. Wanneer U aan deze
gemeenschap het recht op demonstraties op straat ontzegt schept U condities
waarin enkel nog terreur en geweld uitingen van protest kunnen zijn. U hoeft
voor een voorbeeld slechts de situatie in de Palestijnse gebieden te
bekijken. Ook bij ons zullen we evolueren naar 'stoottroepen' onder
allochtonen, die het recht in eigen handen zullen nemen. Dit valt niet goed
te keuren, maar de oorzaken zijn me dunkt duidelijk genoeg.

Sta me toe te besluiten. De behandeling van de rellen is van aard de diepe
en fundamentele conflicten in Antwerpen en elders verder op de spits te
drijven. Het is een zoveelste veruitwendiging van een aanpak die sinds 1991
standaard is geworden, maar die op geen enkele wijze werkt. U zal van Uw
allochtonenprobleem niet af raken, integendeel, het zal U steeds
nadrukkelijker blijven achtervolgen. Daardoor zal U geen veiligheidsbeleid
kunnen voeren, evenmin als een ernstig buurtbeleid, samenlevingsopbouw- en
onderwijsbeleid. Alles wordt erdoor gehypothekeerd.

De allochtone gemeenschap moet de mogelijkheid krijgen om vreedzaam en
spontaan te demonstreren wanneer er iets gebeurt dat haar in het hart raakt.
Dat is niet gevaarlijk, dat is democratie. Ze moet ook de kans krijgen haar
eigen woordvoerders aan te duiden - of dit nu de AEL is of een ander
instrument, dat is haar zaak. Ook dat is niet gevaarlijk, maar dat is
democratie. Tenslotte moeten we af van het getructureerde wantrouwen
tegenover de allochtoon dat zich uit in het hanteren van twee maten en twee
gewichten in de bestraffing en de aanpak van hun activiteiten. U moet hen
ernstig betrekken bij overleg en beleid, ook al vergt dat gesprekken met
figuren die U niet meteen ziet zitten. Dat is ook niet gevaarlijk, dat is
democratie.

Er is in Antwerpen hoogst dringend een andere, verstandiger en redelijker
benadering nodig van het allochtonenprobleem. Indien die er niet snel komt
dan zal ik stilaan de vastgoedprijzen in andere Vlaamse steden beginnen
nagaan: Uw opvolger zal dan immers Filip Dewinter zijn.

Hoogachtend,

Prof. Dr. Jan Blommaert

by-nc
Advertisements

About jmeblommaert

Taalkundig antropoloog-sociolinguist, hoogleraar Taal, Cultuur en Globalisering aan Tilburg University. Politiek publicist.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s