De rechtse show

1620854_1443726725861379_1902783126_n

Jan Blommaert

Een analyse van de verkiezingen van 2007 die de huidige links-rechts debatten wat historische diepgang kan geven.

De federale verkiezingen van 10 juni 2007 zullen de geschiedenis ingaan als die van de complete verrechtsing. Zowat alle commentatoren wijzen erop, en de winnaars en verliezers stemmen ermee in. Tellen we de resultaten van CD&V/NVA, Open VLD, Vlaams Belang en Lijst Dedecker bij elkaar op, dan komen we tot vrijwel driekwart van de uitgebrachte  stemmen in Vlaanderen. Datgene wat voor links doorgaat in Vlaanderen (ik kom er straks op terug) behaalt zo’n 23% van de stemmen. Het stemt tot vreugde dat Groen! z’n kopje terug boven de kiesdrempel uitsteekt, maar dit kan de droefenis om het verpletterde kartel SP.A/Spirit niet milderen. Filip Dewinter kon dan ook uitroepen dat Vlaanderen Links heeft afgezworen, en dat Rechts nu aan zet is.

Ik wil twee voetnoten plaatsen bij die spontane consensus inzake verrechtsing. De eerste geeft wat historisch perspectief, de tweede gaat over links in Vlaanderen. Lezers die op zoek zijn naar een optimistische noot mogen hier stoppen.

Is dit nu de verrechtsing?

De verrechsting is een feit zegt men, en de cijfers liegen niet. Inderdaad. Maar het proces is al geruime tijd bezig. Wanneer we de drie laatste federale verkiezingen naast mekaar leggen merken we dat links en rechts steeds in grotendeels dezelfde orde van grootte scoorden. Bekijk de tabel hieronder, ik geef enkel de partijen weer die zetels in een parlement hadden ten tijde van de verkiezingen:

Links Rechts
1999 27

(SP 15,7; Agalev 11,3)

66,2

(VLD 22,7; CVP 22,6; VB 15,4; VU 5,5)

2003 27,4

(SP.A/Spirit 23,5; Agalev 3,9)

69,1

(VLD 25,4; CD&V/NVA 25,8; VB 17,9)

2007 22,6

(SP.A/Spirit 16,3; Groen! 6,3)

73,9

(VLD 18,8; CD&V/NVA 29,6; VB 19; DD 6,5)

We zien dat Links nog geen 5% krimpt en Rechts zo’n 6% groeit doorheen drie verkiezingen; het deficit van Links tegenover rechts stijgt dus van 39,2% over 41,7% naar 51,3%. Maar het punt is dat Rechts in Vlaanderen al een lange tijd ruim dubbel zoveel stemmen aantrekt dan Links.

Trekken we de historische lijn nog wat verder door, dan zien we dat op de eerste Zwarte Zondag – 24 november 1991 – de SP ook zwaar verloor, net als de CVP, terwijl de winst werd opgestreken door de VLD en door het Vlaams Blok. Agalev haalde toen één zetetje meer dan in 1987. De Vlaamse socialisten hadden in 1987 nog 32 kamerzetels; in 1999 hadden ze er nog 14, en op dat niveau zitten ze nu alweer. In 1987 zaten de socialisten in de oppositie, vanaf 1988 zaten ze onafgebroken in de federale regering. Twee decennia regeringsdeelname heeft de socialisten dus gehalveerd als politieke kracht in dit land.

De socialisten hebben twee decennia lang aan regeringen deelgenomen binnen een rechtse hegemonie, dat is wat deze historiek ons duidelijk maakt. De verrechtsing is geen nieuwigheid; de verschuiving van 10 juni 2007 is zelfs niet dramatisch en ze is vrijwel volledig op het conto te schrijven van Dedeckers nieuwe uitgave van Rossem. Er blijkt aan de rechterzijde een groot potentieel voor nieuwe partijen – het Vlaams Blok/Belang, de nazaten van de Volksunie, nu Dedecker. Aan de linkerzijde is dat potentieel zeer beperkt, zoals de turbulente geschiedenis van Agalev/Groen! Duidelijk maakt. Een transformatie van rechtse – etisch conservatieve, marktkapitalistische en nationalistische of racistische – discours in dit land kan sinds de opkomst van de Volksunie in de jaren vijftig steevast rekenen op wat bijval. Telkens een ‘grote’ rechtse partij wat te mak begint te worden kan er een succesvolle afsplitsing ontstaan. Aan de linkerzijde is dit sectarisme gedoemd tot electorale marginaliteit. Er is dus meer marge om retorische verschillen aantrekkelijk in te kleuren aan de rechterzijde dan aan de linkerzijde. We zijn, kort samengevat, al geruime tijd een héél rechts stukje land. Dus hoe is het gesteld met Links?

Van socialist naar progressief

Zoals gezegd hebben de Vlaamse socialisten voortdurend deelgenomen aan het beleid binnen een rechtse hegemonie: er is sinds lange tijd een dubbel zo grote electorale achterban voor conservatieve, marktkapitalistische en nationalistische standpunten dan voor socialistische of ecologische standpunten. De socialisten hebben dan ook systematisch in rechtse regeringen gezeteld – regeringen die niet meteen socialistische transformaties in de samenleving beoogden. De besparingsplannen van de late regeringen-Martens werden gevolgd door het opperste pragmatisme van Dehaene, en daarna kwam het Paarse project van Verhofstadt. Zoals gezegd is die periode in de diverse regeringen gepaard gegaan met een geleidelijke electorale erosie, die de SP uiteindelijk noopte tot een kartel met de ex-VUers van Spirit.

Dat was slechts de cumulatie van een langere evolutie waarin de socialisten geleidelijk aan ook hun ideologische basis, hun traditionele partijwerking en hun banden met de socialistische beweging opgaven. Telkens, zo kan men vermoeden, was dit een antwoord op de electorale dreiging, en met uitzondering van het spektakelresultaat van 2003 was dit telkens vergeefse moeite. De partij bleef achteruitgaan, en de uitslag van 2007 voor SP.A en Spirit als kartel is van dezelfde orde als degene die van de SP op eigen kracht haalde in 1999. De partij schrompelt dus structureel in mekaar, en het geknutsel aan stijl, voorkomen en discours heeft daar – helaas – weinig aan verholpen.

Dat was ook te voorzien: campagne-technische vernieuwingen zoals het ‘teletubbies’ concept in 2003 of de volledig gepersonaliseerde celebrity campagne van Patrick Janssens bij de lokale verkiezingen van 2006 werken in de regel maar één keer, want ze zijn maar één keer nieuw. De grote talenten die men als charismatische en sexy Lord of the Rings figuurtjes in zo’n nieuwe campagneformaten lanceert – ik denk nu aan Freya Van den Bossche en Bert Anciaux – moeten dat charisma omzetten in degelijke politieke prestaties. Als dit niet gebeurt – ik denk nu aan dezelfde figuurtjes – dan blijkt de electorale houdbaarheidsdatum van zulke politici snel verstreken. Men kan niet eindeloos variëren op Barnum-campagnes in de politiek: op een bepaald moment moet er opgeleverd worden, moeten politici bovenal als vertrouwen wekkende beheerders gezien worden, anders zakt het hele gedoe als een soufflé ineen.

De SP.A-Spirit campagne was van een opperste sulligheid. De slogan ‘Ja’ moest het optimisme en positivo-gevoel weergeven waarmee de socialistische ministers, men kan het vermoeden, ten arbeid trekken. Hij ging vergezeld van de meest banale one-liners van het niveau van “Tijd Voor Johan”. Daarmee moest de kiezer het dit jaar dan maar doen: mooie foto’s, een appèl aan een fijn gevoel en dat was het dan. De kop was weer belangrijker dan wat eruit kwam. Nu ben ik de laatste om me bewonderend uit te laten over eender welke kiescampagne – maar de leegte die uit deze campagne sprak was eindeloos. Hier stelde zich een partij voor die niets meer te vertellen had dan – Ja! Stem voor ons!

De socialisten hebben alles opgegeven wat ze hadden als verhaal: hun geschiedenis, hun traditie, hun cultuur, hun kritiek en hun analyse. Ze hebben dat allemaal ingeruild voor de troep die hen door reclamemakers wordt aangenaaid. Ze zijn dan ook al lang geen ‘socialisten’ meer, ze noemen zich ‘progressief’ – net als Verhofstadt dat deed, en, geloof het maar, bij gelegenheid zelfs Filip Dewinter. ‘Progressief’ staat hier dan gewoon voor ‘iets anders willen’ of – getuige de slogan “Ja” – gewoon voortdoen zoals gisteren, lekker progressief.

Het is dan ook niet Links dat op 10 juni 2007 rake klappen kreeg. Links kreeg die klappen al lang geleden, ze kreeg die van de SP toen die zich omvormde van socialistische ledenpartij tot progressief kieskartel-met-reclameregie. Het was gewoon een zoveelste rechtse show.

Advertisements

About jmeblommaert

Taalkundig antropoloog-sociolinguist, hoogleraar Taal, Cultuur en Globalisering aan Tilburg University. Politiek publicist.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s