DE LOGICA VAN MARION VAN SAN

JordanJihadists (1)

Jan Blommaert 

Marion Van San stelde dat geradicaliseerde Moslimjongeren vaak hoogopgeleid zijn en tot de middenklasse behoren [De Standaard 2/2/2015]. Dat betekende in haar ogen meteen dat de aanpak van radicalisering door middel van kansarmoedebestrijding binnen de migrantengemeenschappen niet zaligmakend is, “integendeel!”. De logica van dit standpunt is op zijn minst merkwaardig.

Vooreerst, en kort: ik zie niet goed in hoe een feitelijke bevinding over een handvol jongeren – onze Syriëstrijders – een argument kan zijn voor beleid tegenover een paar honderdduizenden mensen. Het feit dat geradicaliseerde jongeren hoogopgeleid zijn tovert de statistieken van die ruimere gemeenschap immers niet weg.

Ten tweede, en belangrijker: deze logica dicteert dat, aangezien die jongeren hoogopgeleid zijn, marginalisering en kansarmoede geen “echte” motieven zijn voor hun handelen. Het zijn verzinsels.

Klinkt logisch, ware het niet dat via die logica de geschiedenis van de Vlaamse Beweging, de arbeidersbeweging, de dekolonisatiebewegingen en het feminisme een vreemde draai krijgen. Elk van die bewegingen werd getrokken door hoogopgeleide middenklassers die zich verzetten tegen de marginalisering van hun gemeenschap. Men hoeft immers niet zelf slachtoffer zijn van verdrukkingsmechanismen in een gemeenschap om zich met die gemeenschap te identificeren, en de verdrukking ervan te bestrijden.

Wat historisch besef volstaat om dit in te zien: ruim twee decennia marginalisering van Moslimgemeenschappen in dit land, aangedreven door het botte racisme van het Vlaams Belang, spelen wel degelijk een rol in wat men vandaag “radicalisering” noemt. Die radicalisering is er immers al lang en heeft verschillende vormen aangenomen, van nieuwe moskeeën die de “mainstream” verwerpen, tot steun aan radicale Moslimbewegingen elders, en nu actief Jihadisme van een handvol jongeren. De vroegste waarschuwingen daarvoor zijn inmiddels bejaard.

De sociaaleconomische positie van allochtonen is immers ondanks twee decennia beleid nagenoeg ongewijzigd gebleven, met dezelfde structurele problemen in het onderwijs en op de arbeidsmarkt, met racisme en Islamofobie. Superdiversiteit heeft daarnaast geleid tot grote transformaties binnen de Moslimgemeenschap, die nu niet langer nagenoeg uitsluitend bestaat uit mensen met Turkse en Marokkaanse afkomst, maar gelovigen uit Mali, Mauretanië, Pakistan, Afghanistan, Irak, Yemen, Tsjetsjenië en wat nog allemaal omvat. “De” Islam in dit land heeft al lang heel verschillende gezichten. Bij deze laatste zin neem ik aan dat iedereen meteen “ja” knikt. Maar het is verbijsterend hoe weinig aandacht deze evidente elementen krijgen.

Noteer tenslotte dat Islam een geglobaliseerd fenomeen is dat sinds de invoering van Web 2.0 verregaande veranderingen heeft ondergaan. Er is een wereldwijde “supermarkt” ontstaan van Islamitische beelden  en boodschappen, en de klassieke autoriteitspatronen – wie is een geestelijk leider? – zijn erdoor aangetast. Mensen leven hun leven niet meer alleen in een straat of een wijk, ze leven het in een grote wereld. Gezagsfiguren zijn daardoor niet enkel meer mensen uit de eigen straat of wijk, ze kunnen zich overal bevinden. Syriëstrijders zijn om evidente redenen enkel mogelijk binnen een Web 2.0 kader. En de onmacht en wanhoop van de ouders van Syriëstrijders vloeit evengoed voort uit het feit dat ze door het bestaan van deze nieuwe geglobaliseerde kennis- en machtsomgeving nauwelijks op de hoogte zijn van de leefwereld van hun kinderen, en er dus nog minder vat op hebben.

Dit zijn goed beschreven feiten. Veiligheidsdiensten in het westen kampen met de vragen: waar komt die radicalisering vandaan? Wat is haar voedingsbodem? Als empirisch onderzoeker zeg ik dan: luister naar de geradicaliseerden en ga hun ruimere leefwereld na. Als zij zeggen dat ze afgeknapt zijn op racisme en stigmatisering in Vlaanderen, dan is dat een realiteit die we best aanpakken. Kopjes wegdraaien zal daar niets aan veranderen, en het kopje van Van San draait nogal snel weg van onprettige realiteiten, richting politiek gewenste boodschappen.

Jawel, dames en heren, er zijn Syriëstrijders, en dat is erg. Maar er zijn ook anderen die zichzelf hebben opgewerkt tot een opgeleide middenklasse, die nu fungeert als een gematigde, democratische voorhoede en pleitbezorger van de allochtonen. Zie Meyrem Almaci, Rachida Aziz, Bleri Lleshi, enzovoort. En jawel, Ook zij hameren op die structurele achterstelling van hun gemeenschap, en zij zijn met veel meer dan de Syriëstrijders – successen mogen ook wel eens verklaard worden.

Het echt perverse aan de logica van Van San is dat ook déze groep hoogopgeleide allochtonen in wezen het recht worden ontzegd om die realiteiten te bespreken. Bleri Lleshi en Rachida Aziz zouden beter hun tater houden over racisme en stigmatisering van hun gemeenschap, want zij behoren eigenlijk niet tot die gemeenschap. Ook de democratische pleitbezorgers van gemarginaliseerde gemeenschappen worden zo monddood gemaakt, want op het einde van de rit produceren ze volgens Van San en anderen, gewoon “politieke correctheid”.

Peter De Roover en Geert Bourgeois moeten volgens diezelfde logica hun tater houden over de Vlaamse Beweging. En Karel Van Eetvelt over de kleine zelfstandige. Prima hoor.

(Jan Blommaert is directeur van Babylon, Center for the Study of Superdiversity aan Tilburg University en auteur van diverse studies over hedendaagse diversiteit en haar politieke gevolgen.)

Links

http://www.standaard.be/cnt/dmf20150202_01506235?utm_source=facebook&utm_medium=social&utm_term=dso&utm_content=article&utm_campaign=seeding

http://www.vlaamsbelang.org/nieuws/10059

http://www.dewereldmorgen.be/artikels/2010/12/07/het-antwoord-op-van-san

http://forum.politics.be/showthread.php?t=52

http://www.radio1.be/programmas/vandaag/mijn-gedacht-wetenschappelijke-blabla-nodig-bel-dan-marion-van-san

by-nc

Advertisements

About jmeblommaert

Taalkundig antropoloog-sociolinguist, hoogleraar Taal, Cultuur en Globalisering aan Tilburg University. Politiek publicist.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s