De VS, surveillantie, en het gele poeder

Urbanus vertelde ooit een goeie. Een man loopt langs een veld en ziet daar een boer die geel poeder uitstrooit over de akker. Hij roept de boer en vraagt hem waarvoor dat poeder dient. “Da’s tegen de olifanten” zegt de boer. “Maar allez” zegt de man, “hier zijn toch geen olifanten?” Waarop de boer een duim omhoog steekt en grijnst “goed poeder”.

Op 2 augustus kondigt de Amerikaanse regering een wereldwijd terreur-alarm af, en sluit ze veiligheidshalve haar ambassades en consulaten in 21 landen voor het weekend. Het kaartje hieronder geeft aan over welke landen het gaat.

Afbeelding

We zien ‘the usual suspects’: allemaal Moslimlanden. En de maatregel wordt afgekondigd op grond van ‘betrouwbare aanwijzingen’, verworven via het wereldwijde surveillantiesysteem waarover zo meteen meer, waaruit blijkt dat topkaders van Al Qaeda een of meerdere aanslagen tegen VS doelwitten aan het beramen zijn.

Het alarm was uiteraard wereldnieuws, al namen enkel het VK en Duitsland gelijkaardige maatregelen, en dan enkel voor wat betreft Jemen – het land dat als brandpunt van de dreiging wordt beschouwd. Wat ons land betreft: Buitenlandse Zaken geeft al sinds midden juni een negatief reisadvies voor Jemen en raadt alle Belgen aan het land te verlaten. Dit advies is niet verscherpt en de Belgische ambassade in Sanaa blijft open – ondanks het feit dat Belgische troepen in een aantal brandhaarden actief zijn of zijn geweest, denk aan Afghanistan, Libië en Mali. Ter vergelijking, de Canadezen  gaven op 28 juni al een negatief reisadvies af voor Jemen, omdat het Ramadan is. Ook de Australische autoriteiten gaven begin juli al een negatief reisadvies af voor dat land. Zowel Canada als Australie zijn actief in Afghanistan. In geen van beide landen, toch beide trouwe VS-bondgenoten, werd het verscherpte Amerikaanse advies overgenomen. Nochtans beschikken de bondgenoten van de VS over Amerikaanse inlichtingenrapporten, en kunnen ze zich dan ook op dezelfde informatie baseren.

Noteer dat al deze landen vooral waarschuwen voor het gevaar op ontvoeringen van Westerlingen in Jemen, en op kleinschalige aanslagen tegen Westerlingen, waarvan onder andere enkele Belgen het slachtoffer werden. Die ontvoeringen en aanslagen zijn dus niet specifiek tegen onderdanen van bepaalde landen gericht: ze zijn generiek gericht tegen Westerlingen. De ontvoerders vragen geen paspoort vooraleer ze tot ontvoering overgaan.

Er zijn twee dingen merkwaardig aan dit Amerikaanse alarm, het eerste inhoudelijk, het tweede op een meta-niveau.

Een: het is eigenaardig dat een reeks ‘betrouwbare aanwijzingen’ van de Amerikanen niet worden gevolgd door bondgenoten, en dat in situaties waarin risico’s niet beperkt zijn tot enkel Amerikanen. Het is uiteraard mogelijk dat er aanwijzingen zijn voor aanslagen gericht op Amerikaanse doelwitten; maar het is onredelijk ervan uit te gaan dat dit dan geen enkel verhoogd risico zou inhouden voor onderdanen van andere Westerse landen. Enkel het VK en Duitsland lijken dit te begrijpen, en dus geloof te hechten aan de ‘aanwijzingen’ van de Amerikaanse veiligheidsdiensten.

Twee: elk bericht geeft informatie in zich, maar ook over zich; er is altijd een metaniveau dat we moeten in acht nemen. Hier valt het op dat dit verhoogde Amerikaanse alarm wordt afgekondigd net in een periode waarin de Amerikaanse veiligheidsdiensten onder internationale druk zijn komen te staan. De lekken van Snowden, en de verbijsterende onthullingen inzake de wereldwijde surveillantie die de VS tegen alle mogelijke nationale en internationale wetten blijken te hebben ontwikkeld, hebben commotie veroorzaakt. En die commotie kan men best controleren door te bewijzen dat dit surveillantiesysteem echt werkt.

Het feit dat dit alarm wordt afgekondigd met verwijzing naar de afluistercapaciteit van de Amerikaanse veiligheidsdiensten is dan ook geen willekeurig feit; het wordt trouwens ook in zoveel woorden vermeld door de Amerikaanse Regering. Men had evengoed kunnen melden dat de aanwijzingen afkomstig zijn uit diplomatieke kringen, of vanuit wat men human intelligence noemt – spionnen ter plaatse. Neen: het alarm is gebaseerd op ‘betrouwbare aanwijzingen’ die zijn verzameld door het gigantische afluister- en lurking-systeem dat door de Amerikanen is opgezet. Als de wereld door dit systeem nu wat veiliger wordt, dan is dat een goed systeem. Basta.

De Amerikanen beroepen zich daar trouwens om de haverklap op. Ja ja, onze veiligheidsdiensten zijn wel wat doortastend, en ja ja, er worden daarbij wel wat wetten overtreden. Maar kijk eens wat voor ellende we met dit alles al hebben voorkomen!

Deze week werd bekend, alweer vanuit de lade van Snowden, dat de VS een software hanteert die letterlijk onbeperkte toegang mogelijk maakt tot alle internet en telecommunicatieverkeer in de wereld. Ironisch genoeg is al wie z’n emailverkeer tracht te beveiligen via encryptie meteen verdacht; je hebt dan ook de keuze tussen niet-beveiligd verkeer dat door de eerste de beste hacker kan gekraakt worden, of beveiligd verkeer dat de achterdocht van de NSA wekt en jou prompt als verdachte bron categoriseert. Volgens bronnen in Washington zou deze software XKeyscore verantwoordelijk zijn voor de arrestatie (of neutralisering) van minstens 300 ‘terroristen’.

Amerikaanse senatoren die om bewijzen vragen voor deze prestaties – het gaat tenslotte om een heel erg duur ding – botsen op een muur van geheimhouding. Niemand weet dus of deze bewering klopt – het hele geval is zo geheim dat democratische controle erover op geen enkele manier toelaatbaar is. En waarom is dat zo? Omdat het spul werkt natuurlijk. En de afkondiging van een verhoogd alarm is daarvan het bewijs. “Goed poeder!”

Het mag duidelijk zijn dat de VS met haar wereldwijde afluisterpraktijken nog maar eens een stap heeft gezet in de richting van de totalitaire politiestaat. En die staat is niet beperkt tot de VS zelf, ze strekt zich nu wereldwijd uit. Iedereen, elke wereldburger wiens electronisch verkeer gemonitord kan worden, is potentieel een bedreiging voor de VS.

De privacy van elk van deze mensen wordt hier grotesk en nagenoeg onbeperkt met voeten getreden. Geen enkele gebruiker van het internet heeft nog de vrijheid over de private sfeer die de hoeksteen was van de visie die vanuit de Verlichting in de structuur van de democratie is gebracht. Foucault omschreef de private sfeer ooit als datgene waarover de Staat verkiest geen macht uit te oefenen. Die private sfeer is nu geheel verdwenen: de Staat heeft ervoor gekozen onze meest persoonlijke mededelingen te bespieden, en elk individu als mogelijk onbetrouwbaar en bedreigend te beschouwen.

De Staat waarover Foucault het had was de nationale Staat, onze eigen Staat. In dit geval is de Staat een heel andere Staat dan de onze. In die Staat hebben wij geen democratische rechten. Wij kunnen niet deelnemen aan verkiezingen en ons niet verkiesbaar stellen in de VS. Haar veiligheidsdiensten hebben echter inzage in alles wat we zeggen en vertellen online. Het geweldmonopolie van de VS is nu effectief wereldwijd.

Een tekst zoals deze zal wellicht met aandacht gelezen worden door NSA medewerkers. Het bevat termen zoals ‘Al Qaeda’, ‘Jemen’, ‘Moslim’, ‘terrorisme’, ‘NSA’, en ‘XKeyscore’. Veel leesgenot jongens, en hou de wereld vooral veilig.

Links

http://www.forbes.com/sites/andygreenberg/2013/06/20/leaked-nsa-doc-says-it-can-collect-and-keep-your-encrypted-data-as-long-as-it-takes-to-crack-it/

http://www.v3.co.uk/v3-uk/news/2286107/prism-nsa-used-xkeyscore-software-to-trawl-billions-of-email-and-internet-records

http://www.slate.com/articles/news_and_politics/war_stories/2013/08/national_security_agency_s_surveillance_scandal_how_the_nsa_can_regain_americans.html

Advertisements

About jmeblommaert

Taalkundig antropoloog-sociolinguist, hoogleraar Taal, Cultuur en Globalisering aan Tilburg University. Politiek publicist.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s